prof. Aleksander Rylke

We wrześniu 1919 r. przyjechał do Warszawy i zgłosił się do WP, gdzie przydzielono go do Departamentu Spraw Morskich (sekcja techniczna). W lutym 1920 r. został skierowany w stopniu majora do Przedstawicielstwa Wojskowego i Morskiego Rządu RP w Gdańsku. Objął tam kierownictwo Wydziału Technicznego i nadzorował budowę czterech monitorów rzecznych w stoczni „Danziger Werft”. W lipcu tego samego roku jako przewodniczący Komisji Zakupów, opracował projekt przebudowy w Holandii żaglowca „Nest” na statek szkolny polskiej marynarki handlowej „Lwów” i przebudową tą kierował. W 1921 r. powrócił na dawne stanowisko w Gdańsku. Na własną prośbę został 27 sierpnia 1921 r. zwolniony do rezerwy. Od jesieni 1921 r. pracował w Domu Handlowym „Bracia Lilpop” w Warszawie, rozwijając równocześnie działalność organizacyjną i publicystyczną popularyzującą wśród społeczeństwa sprawy morza. Jako prezes warszawskiego oddziału Ligi Morskiej i Rzecznej oraz członek jej ZG zorganizował w 1923 r. w Warszawie pierwszą Wystawę Morską, założył warszawski Jacht-Klub oraz zapoczątkował wydawanie miesięcznika „Morze”. Opublikował też książkę „Co każdy Polak o morzu swym wiedzieć powinien” (W. 1925, 1926).

W dniu 8 stycznia 1925 r. powołany ponownie do służby czynnej i przydzielony został do Wojskowego Komisarza Żeglugi Śródlądowej przy IV Oddziale Sztabu Generalnego Wojska Polskiego i pracował nad przygotowaniem transportu śródlądowego na wypadek mobilizacji. Z pracą łączył zainteresowania naukowo-techniczne i w 1925 r. opatentował dwa wynalazki: „urządzenie wzmacniające kadłuby statków śródlądowych podczas ich przejścia morzem” oraz „dok pływający, złożony z dwu samodzielnych części połączonych przegubowo”. W dniu 27 listopada 1926 r. został przydzielony do dyspozycji szefa kierownictwa Marynarki Wojennej i wyznaczony na stanowisko kierownika samodzielnego referatu kadłubów i osprzętu. W 1927 r. skierowano go do Komisji Nadzorczej Polskiej Marynarki Wojennej we Francji, gdzie nadzorował budowę trzech okrętów podwodnych („Wilk”, „Ryś” i „Żbik”) w stoczni Augustin Normand w Hawrze, dwóch kontrtorpedowców („Wicher” i „Burza”) w Caen oraz wykonał wiele ekspertyz statków zaoferowanych Polsce do kupna, w tym przyszłego „Daru Pomorza”, holownika „Smok” oraz innych jednostek. Za tę działalność Francuzi przyznali mu w 1929 r. Krzyż Kawalerski Legii Honorowej. Od 1 stycznia 1930 r. miał stopień komandora por. Po powrocie do Polski jesienią 1932 r., delegowano go jeszcze do Belgii w związku z zakupem przez Polskę holownika „Smok”. W 1933 r. został kierownikiem Wydziału Budowy Okrętów Służby Technicznej Marynarki Wojennej w Warszawie i przewodniczył komisji do rozpatrzenia ofert stoczni francuskiej na dostawy dużego stawiacza min (późniejszy „Gryf”) oraz drugiej serii okrętów podwodnych.

Z dniem 30 czerwca 1934 r. został przeniesiony w stan spoczynku. Rozpoczął wówczas współpracę z angielską stocznią J. Samuel White w Cowes przy realizacji umowy na dostarczenie dwóch niszczycieli dla Polski („Grom” i „Błyskawica”). Był także konsultantem Biura Dróg Wodnych Ministerstwa Komunikacji oraz przez dwa lata prowadził własne przedsiębiorstwo holowniczo-żeglugowe na Wiśle. Równocześnie prowadził działalność dydaktyczną; wygłosił w 1934 r. jako prelegent Towarzystwa Wojskowo-Technicznego, cykl odczytów we Lwowie, Krakowie i Katowicach oraz na kursie dla inż. przemysłu zbrojeniowego w Warszawie. W 1936 r. przyczynił się do powstania Wydziału Budowy Okrętów i Konstrukcji Metalowych przy Państwowej Szkole Samochodowo-Lotniczej w Warszawie i wraz z kpt. Witoldem Hubertem opracował program nauczania. Wydział ten odegrał poważną rolę w przygotowaniu kadry dla przem. okrętowego po II wojnie światowej, a jego tradycje i dorobek przejęło Technikum Budowy Okrętów „Conradinum” w Gdańsku. W 1938 r. został doradcą technicznym przedsiębiorstwa „Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych” w Katowicach i zaprojektował budowę ds. budowy stoczni w Gdyni – zaprojektował dla niej trasernię kadłubową, instalację rurociągów sprężonego powietrza, a także pochylni łukowej własnej koncepcji, która była pierwszą w Polsce nowoczesną pochylnią do budowy statków morskich i pracami tymi kierował. Do zaplanowanego na 15.IX.1939 r. wodowania pierwszego statku s.s. „Olza” nie doszło z powodu wybuchu wojny.

Okres okupacji spędził w Warszawie, gdzie od jesieni 1940 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego wykładał przedmioty okrętowe w Szkole Samochodowo-Lotniczej, która czynna była za zezwoleniem władz niem. w ograniczonym zakresie pod nazwą Szkoły Techniczno-Mechanicznej. W latach 1943‑1944 wykładał również budowę okrętów na tajnych kompletach PW oraz działał w ramach „Alfy”, akowskiej organizacji Marynarki Wojennej.

Po wojnie, we wrześniu 1945 r. został profesorem na Politechnice Gdańskiej. Zorganizował pierwszy w Polsce Wydział Budowy Okrętów i był jego dziekanem w latach 1945‑1950, 1951‑1952 oraz prodziekanem w latach 1950‑1951. Utworzył w 1945 r. Katedrę Projektowania Okrętów, którą po uzyskaniu profesury zwyczajnej w 1946 r. kierował aż do przejścia na emeryturę w październiku 1960 r. W latach 1946‑1949 był także prorektorem ds. dydaktyki. Na 20-lecie istnienia uczelni w 1965 r. senat Politechniki Gdańskiej przyznał mu tytuł dr h. causa.

W swej działalności naukowo-technicznej opracował m.in. metodę bocznego wodowania statków z zeskokiem, za którą otrzymał w 1952 r. indywidualną Nagrodę Państwową I stopnia. Pierwsze wodowanie statku tą metodą odbyło się w 1950 r. w stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Wyniki swych prac publikował w wydawnictwach specjalistycznych, m.in. w „Technice Morza i Wybrzeża", której był współzałożycielem (np. „Istotne podstawy budownictwa okrętowego” 1948 nr 1/2, „Budownictwo okrętowe w Polsce” 1950 nr 12) i w „Biuletynie Morskiego Instytutu Technicznego”, np. „Badania w zakresie wodowania bocznego okrętów” (1952 nr 2). Interesował się również historią techniki morskiej, a zwłaszcza budownictwa okrętowego i ogłosił z tego zakresu kilka publikacji, m.in. „Zarys bibliograficzny rozwoju wiedzy o budownictwie okrętów” („Biuletyn Nautologiczny” 1959 nr 3, 7-9).

Był jednym z inicjatorów założenia w 1946 r. Pomorskiego Stowarzyszenia Technicznego i w 1950 r. Morskiego Instytutu Technicznego (od 1954 r. Instytut Morski) w Gdańsku i został członkiem jego Rady Naukowej. W 1956 r. zorganizował Zespół Historii Polskiej Techniki Morskiej przy Komitecie Historii Nauki PAN, zespół ten pod jego przewodnictwem pracował nad dziejami polskiego okrętownictwa w okresie międzywojennym, ale po dwóch latach rozwiązał się przekazując dorobek nowo powstałemu Polskiemu Towarzystwu Nautologicznemu. Poza tym był członkiem Komitetu Budowy Maszyn PAN i przew. jego sekcji okrętowej (do 1965 r.), członkiem Rady Naukowej Instytutu Maszyn Przepływowych PAN oraz członkiem Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (późniejsze Gdańskie Towarzystwo Naukowe), w którym przewodniczył Komisji Morskiej. W 1963 r., po powstaniu Instytutu Okrętowego PG, został przewodniczącym Rady Naukowej, przewodniczył także Radzie Technicznej Biura Projektów Budownictwa Morskiego w Gdańsku.

Był również doradcą ministra żeglugi ds. budownictwa okrętowego i współpracował z delegatem rządu Eugeniuszem Kwiatkowskim przy odbudowie i organizacji stoczni. Działał w radach nadzorczych: reaktywującego się Polskiego Rejestru Statków (jako przedstawiciel Min. Żeglugi), Zjednoczenia Stoczni Rybackich (jako przewodniczący) i spółki z o.o. „Morska Obsługa Radiowa Statków” (jako wiceprzewodniczący). Udzielał się w Komitecie Obrońców Pokoju w PG i w Ogólnopolskim Komitecie FJN. W 1967 r. ogłosił wspomnienia pt. „W służbie okrętu” (Gdynia).

Członek honorowy SIMP. Inicjator i organizator sesji naukowych okrętowców SIMP. Członek Oddziału Wojewódzkiego SIMP w Gdańsku (od 1939 r.).

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1967)
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (28 września 1954)
• Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 10 listopada 1928, 11 lipca 1948)
• Medal 10-lecia Polski Ludowej (23 maja 1955)
• Złota Odznaka „Zasłużony Pracownik Morza” (1960)
• Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 1929, zezwolenie Prezydenta RP 1931)
• Order św. Anny II klasy (Imperium Rosyjskie)
• Order św. Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie)
• Nagroda Państwowa I stopnia za opracowanie i zastosowanie w warunkach polskich metody bocznego wodowania statków (1952)

• Ojciec: Stanisław
• Matka: Anna Zuzanna z Rejewskich
• Żona: Irena z Szumlańskich