Bolesław Zachariasz Briks

mgr inż. Bolesław Zachariasz Briks

Najważniejsza funkcja w SIMP
Członek Zarządu Oddziału
Zawód
Mechanik
Data i miejsce urodzenia
5 listopada 1901 r., Kałaharówka
Data i miejsce śmierci
27 stycznia 1988 r., Szczecin

Działacz oświatowy, współorganizator szkolnictwa zawodowego i Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie.

Edukacja i przygotowanie zawodowe

Szkołę podstawową ukończył w Buczaczu, a gimnazjum klasyczne w Sanoku w 1919 r. W 1924 r. ukończył z wyróżnieniem Wydział Mechaniczny Politechniki Lwowskiej, uzyskując dyplom inżyniera mechanika.

Działalność zawodowa i naukowa

Do 1939 r. pracował w szkolnictwie zawodowym i ogólnokształcącym: w Sanoku (1924‑1926) i Złoczowie (1926‑1930), gdzie od 1928 r. pełnił funkcję kierownika warsztatów szkolnych, po ich zorganizowaniu. Od roku szkolnego 1930/31 do końca roku szkolnego 1934/35 był dyrektorem Szkoły Rzemieślniczej w Zdołbunowie, a jedno­cześnie w tych latach był także wizytatorem, a na­stępnie naczelnikiem III Wydziału Kuratorium Okręgu Szkolnego (KOS) w Lublinie. W latach 1935‑1939 był dyrektorem Państwowej Szkoły Budowy Maszyn (PSBM) w Gru­dziądzu.

Uczestniczył w wojnie z bolszewikami, brał udział w bitwach pod Komarowem i Wołkowyskiem. Po wybuchu wojny, ratując dokumenty oświatowe przed okupantem, odbył wędrówkę z archiwum PSBM, na trasie: Grudziądz – Warszawa – Lublin – Dubno – Równe – Lwów – Przemyśl – Kraków, gdzie zdał je w tamtejszym Kuratorium. Z Krakowa udał się do Warszawy, w której schroniła się już brzemienna żona z synem, i przebywał w niej do 1942 r., pracując jako robotnik fabryczny i zaopatrzeniowiec w firmie Jan Idzikowski i S-ka przy ul. Rejtana 16. Nauczał na tajnych kompletach oraz wykładał w latach 1940‑1942 pomiary warsztatowe, badanie obrabiarek i kreślenia rzutowe w Państwowej Szkole Budowy Maszyn II stopnia. Brał udział w pracach konspiracyjnych AK. Ostrzeżony o niebezpieczeństwie aresztowania przez Gestapo, opuścił Warszawę i udał się na znaną mu już Lubelszczyznę.

W latach 1942‑1946 mieszkał i działał w gminie Ulęż (obecnie powiat rycki). Prowadził tajne nauczanie. Po jednej z akcji zbrojnych AK przeciwko jednos­tkom ochrony okolicznych niemieckich lotnisk wojsk, został aresztowany przez Gestapo i uwięziony na Zamku Lubelskim od czerwca do 22 lipca 1944, kiedy to do Lublina weszła Armia Czerwona i I Armia Wojska Polskiego. Uniknął, dzięki ucieczce, rzezi więźniów w Zam­ku urządzonej przez wycofującą się z więzienia jednostkę SS. Od 31 lipca 1944 r. pracował w szkolni­ctwie, początkowo jako organizator i nauczyciel w reaktywo­wanej Powszechnej Męskiej Szkole Rolniczej w Sobieszynie (Brzozowej) oraz Kompletów Gimnazjalnych i Licealnych Ogólnokształcących; od 1945 r. dyrektor Samorządowego Koedukacyjnego Gimnazjum Ogólno­kształcącego w Sobieszynie.

Do Szczecina przybył po konsultacjach z Kurato­rium w Lublinie i na prośbę Ministra Oświaty, 15 maja 1946 r. został mianowany naczelnikiem Wydziału III (Szkolnictwa Zawodowego) KOS w Szczecinie. Był niekwestionowanym twórcą sieci szkół zawodowych i techników na terenie powojennego województwa szczecińskiego. Współorganizował Szkołę Inżynierską, doprowadzając do rozpoczęcia w niej wykładów na Kursie Wstępnym 2 grudnia 1946 r. W latach 1949‑1950 pełnił obowiązki dyrektora Dyrekcji Okręgo­wej Szkolnictwa Zawodowego (DOSZ) i w tej roli przewodniczył (1950 r.) Państwowej Komisji Egzamina­cyjnej egzaminu dojrzałości wg nowego regu­laminu w Państwowej Szkole Morskiej w Szczecinie. W lipcu 1950 r. (na własną prośbę) przeszedł do bezpośred­niej pracy dydaktycznej z młodzieżą w Państwowej Szkole Technicznej, późniejsze Technikum Mechaniczno-Energetyczne przy ul. Księcia Racibora. Pro­wadził zajęcia: z technologii budowy maszyn, obrabia­rek, pomiarów warsztatowych, teorii tolerancji i pasowań oraz konstrukcji narzędzi i uchwytów. Od roku akademickiego 1952/53 wykładał na Wydziale Mechanicznym Szkoły Inżynierskiej, posiadając tytuł zast. prof. i kierując Katedrą Technologii Budowy Maszyn. W latach 1955‑1957 był prodziekanem Wydziału Budowy Maszyn. Pracę zakończył w 1963 r. na Wydziale Budowy Maszyn i Okrętów Politechnice Szczecińskiej. Jednocześ­nie z pracą na uczelni pełnił funkcje dyrektora DOSZ (1957‑1958), następnie (1958‑1961) wicekuratora KOS w Szczecinie. Z powodu braku przynależności do PZPR, nie mógł pełnić funkcji kierowniczych na szczeblu kuratora. W latach 1961‑1965 uczył ponow­nie w Technikum Mechaniczno-Energetycznym im. M.T. Hubera, z którego w 1965 r. przeszedł na emeryturę, pracując jeszcze przez pewien czas na części etatu.

Do książki Pionierskie lata oświaty szczecińskiej 1945‑1948 (Pozn. 1975), wydanej pod red. Józefa Bohatkiewicza, Władysława Drobne­go, Henryka Lesińskiego, Lucyny Turek-Kwiat-kowskiej, napisał wspomnienia o szkolnictwie zawodowym, Państwowej Szkole Morskiej i Szkole Inżynierskiej.

Działalność w SIMP

Działał społecznie w ZNP od 1944 r. oraz w SIMP od 1934 r. W ZNP był członkiem Okręgowej Komisji Historycznej w Szczecinie (1962‑1970), a także przewodniczącym Okręgowego Sądu Związkowego. W SIMP przewodniczył Zarządowi Międzyzakładowego Koła w Grudziądzu. W Szczecinie w latach 50. XX w. był członkiem Zarządu Wojewódzkiego SIMP oraz Sądu Koleżeńskiego w Szczecinie. Należał do grona twórców Koła Seniorów, którego następnie został przewodniczącym. W 1964 r. wszedł w skład Komisji ds. Seniorów przy Radzie Wojewódzkiej NOT w Szczecinie. Był organizatorem, wykładowcą i wizytatorem licznych kursów kwalifikacyjnych prowadzonych przez NOT i SIMP.

Osiągnięcia

  • Twórca powojennej sieci szkolnictwa zawodowego w województwie szczecińskim - organizował szkoły zawodowe i technika oraz kierował Wydziałem Szkolnictwa Zawodowego KOS w Szczecinie.
  • Współorganizator Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie - doprowadził do uruchomienia pierwszych wykładów na Kursie Wstępnym w grudniu 1946 r.; później kierował Katedrą Technologii Budowy Maszyn.
  • Wybitny nauczyciel i organizator kształcenia technicznego - przez wiele lat prowadził zajęcia z technologii budowy maszyn, obrabiarek, pomiarów warsztatowych oraz konstrukcji narzędzi i uchwytów.
  • Działacz tajnego nauczania i konspiracji podczas okupacji niemieckiej; za działalność w AK został aresztowany przez Gestapo i więziony na Zamku Lubelskim.
  • Współtwórca i dokumentalista historii powojennej oświaty szczecińskiej - autor wspomnień o szkolnictwie zawodowym, Państwowej Szkole Morskiej i Szkole Inżynierskiej w publikacji Pionierskie lata oświaty szczecińskiej 1945‑1948.

Odznaczenia i wyróżnienia

  • Srebrny Krzyż Zasługi (1938, 1948)
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1958)
  • Odznaka Tysiąclecia Państwa Polskiego (1959)
  • Medal Zwycięstwa i Wolności (1962)
  • Złota Odznaka „Gryfa Pomorskiego” (1960, 1968)
  • Odznaczenie XX-lecia Politechniki Szczecińskiej (1966)
  • Medal XXV-lecia pracy w Politechnice Szczecińskiej
  • Dyplom za wkład w rozwój oświaty na terenie Pomorza Zachodniego (1982)
  • Złota Odznaka Honorowa ZNP (1970)
  • Srebrna (1970) i Złota (1976) Odznaka Honorowa NOT
  • Złota Odznaka Honorowa SIMP (1975)
  • Odznaka Honorowa SIMP im. prof. H. Mierzejewskiego (1984)

Upamiętnienie i dziedzictwo

W 2009 r. wmurowano tablicę pamiątkową ku czci B. Briksa w parku jego imienia nadanego przez Radę Miasta w Szczecinie - na wniosek SIMP.

Życie prywatne i rodzina

  • Ojciec: Józef
  • Matka: Maria Wigurska
  • Żona: Maria Zawadzka
  • Dzieci: Andrzej (ur. 1935), Wojciech (ur. 1940)

Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kwat. 84D-8-4).

Przypisy i bibliografia

Enc. Szcz., Szcz. 1999 (Turek-Kwiatkowska L.); Z dziejów oświaty Pomorza Zach. 1945‑2002. Pod red. Cz. Piewki, Szcz. 2003 s. 52, 53, 56, 95, 181; Arch. Zarz. Oddz. SIMP w Szcz.; Materiały archiwalne udostęp­nione przez rodzinę Briks.

Opracowanie:
Zbigniew Neumann - Oddział SIMP w Szczecinie

Zgłoś błąd / uzupełnienie w biogramie