mgr inż. Bolesław Zachariasz Briks
- Najważniejsza funkcja w SIMP
- Członek Zarządu Oddziału
- Zawód
- Mechanik
- Data i miejsce urodzenia
- 5 listopada 1901 r., Kałaharówka
- Data i miejsce śmierci
- 27 stycznia 1988 r., Szczecin
Działacz oświatowy, współorganizator szkolnictwa zawodowego i Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie.
Edukacja i przygotowanie zawodowe
Szkołę podstawową ukończył w Buczaczu, a gimnazjum klasyczne w Sanoku w 1919 r. W 1924 r. ukończył z wyróżnieniem Wydział Mechaniczny Politechniki Lwowskiej, uzyskując dyplom inżyniera mechanika.
Działalność zawodowa i naukowa
Do 1939 r. pracował w szkolnictwie zawodowym i ogólnokształcącym: w Sanoku (1924‑1926) i Złoczowie (1926‑1930), gdzie od 1928 r. pełnił funkcję kierownika warsztatów szkolnych, po ich zorganizowaniu. Od roku szkolnego 1930/31 do końca roku szkolnego 1934/35 był dyrektorem Szkoły Rzemieślniczej w Zdołbunowie, a jednocześnie w tych latach był także wizytatorem, a następnie naczelnikiem III Wydziału Kuratorium Okręgu Szkolnego (KOS) w Lublinie. W latach 1935‑1939 był dyrektorem Państwowej Szkoły Budowy Maszyn (PSBM) w Grudziądzu.
Uczestniczył w wojnie z bolszewikami, brał udział w bitwach pod Komarowem i Wołkowyskiem. Po wybuchu wojny, ratując dokumenty oświatowe przed okupantem, odbył wędrówkę z archiwum PSBM, na trasie: Grudziądz – Warszawa – Lublin – Dubno – Równe – Lwów – Przemyśl – Kraków, gdzie zdał je w tamtejszym Kuratorium. Z Krakowa udał się do Warszawy, w której schroniła się już brzemienna żona z synem, i przebywał w niej do 1942 r., pracując jako robotnik fabryczny i zaopatrzeniowiec w firmie Jan Idzikowski i S-ka przy ul. Rejtana 16. Nauczał na tajnych kompletach oraz wykładał w latach 1940‑1942 pomiary warsztatowe, badanie obrabiarek i kreślenia rzutowe w Państwowej Szkole Budowy Maszyn II stopnia. Brał udział w pracach konspiracyjnych AK. Ostrzeżony o niebezpieczeństwie aresztowania przez Gestapo, opuścił Warszawę i udał się na znaną mu już Lubelszczyznę.
W latach 1942‑1946 mieszkał i działał w gminie Ulęż (obecnie powiat rycki). Prowadził tajne nauczanie. Po jednej z akcji zbrojnych AK przeciwko jednostkom ochrony okolicznych niemieckich lotnisk wojsk, został aresztowany przez Gestapo i uwięziony na Zamku Lubelskim od czerwca do 22 lipca 1944, kiedy to do Lublina weszła Armia Czerwona i I Armia Wojska Polskiego. Uniknął, dzięki ucieczce, rzezi więźniów w Zamku urządzonej przez wycofującą się z więzienia jednostkę SS. Od 31 lipca 1944 r. pracował w szkolnictwie, początkowo jako organizator i nauczyciel w reaktywowanej Powszechnej Męskiej Szkole Rolniczej w Sobieszynie (Brzozowej) oraz Kompletów Gimnazjalnych i Licealnych Ogólnokształcących; od 1945 r. dyrektor Samorządowego Koedukacyjnego Gimnazjum Ogólnokształcącego w Sobieszynie.
Do Szczecina przybył po konsultacjach z Kuratorium w Lublinie i na prośbę Ministra Oświaty, 15 maja 1946 r. został mianowany naczelnikiem Wydziału III (Szkolnictwa Zawodowego) KOS w Szczecinie. Był niekwestionowanym twórcą sieci szkół zawodowych i techników na terenie powojennego województwa szczecińskiego. Współorganizował Szkołę Inżynierską, doprowadzając do rozpoczęcia w niej wykładów na Kursie Wstępnym 2 grudnia 1946 r. W latach 1949‑1950 pełnił obowiązki dyrektora Dyrekcji Okręgowej Szkolnictwa Zawodowego (DOSZ) i w tej roli przewodniczył (1950 r.) Państwowej Komisji Egzaminacyjnej egzaminu dojrzałości wg nowego regulaminu w Państwowej Szkole Morskiej w Szczecinie. W lipcu 1950 r. (na własną prośbę) przeszedł do bezpośredniej pracy dydaktycznej z młodzieżą w Państwowej Szkole Technicznej, późniejsze Technikum Mechaniczno-Energetyczne przy ul. Księcia Racibora. Prowadził zajęcia: z technologii budowy maszyn, obrabiarek, pomiarów warsztatowych, teorii tolerancji i pasowań oraz konstrukcji narzędzi i uchwytów. Od roku akademickiego 1952/53 wykładał na Wydziale Mechanicznym Szkoły Inżynierskiej, posiadając tytuł zast. prof. i kierując Katedrą Technologii Budowy Maszyn. W latach 1955‑1957 był prodziekanem Wydziału Budowy Maszyn. Pracę zakończył w 1963 r. na Wydziale Budowy Maszyn i Okrętów Politechnice Szczecińskiej. Jednocześnie z pracą na uczelni pełnił funkcje dyrektora DOSZ (1957‑1958), następnie (1958‑1961) wicekuratora KOS w Szczecinie. Z powodu braku przynależności do PZPR, nie mógł pełnić funkcji kierowniczych na szczeblu kuratora. W latach 1961‑1965 uczył ponownie w Technikum Mechaniczno-Energetycznym im. M.T. Hubera, z którego w 1965 r. przeszedł na emeryturę, pracując jeszcze przez pewien czas na części etatu.
Do książki Pionierskie lata oświaty szczecińskiej 1945‑1948 (Pozn. 1975), wydanej pod red. Józefa Bohatkiewicza, Władysława Drobnego, Henryka Lesińskiego, Lucyny Turek-Kwiat-kowskiej, napisał wspomnienia o szkolnictwie zawodowym, Państwowej Szkole Morskiej i Szkole Inżynierskiej.
Działalność w SIMP
Działał społecznie w ZNP od 1944 r. oraz w SIMP od 1934 r. W ZNP był członkiem Okręgowej Komisji Historycznej w Szczecinie (1962‑1970), a także przewodniczącym Okręgowego Sądu Związkowego. W SIMP przewodniczył Zarządowi Międzyzakładowego Koła w Grudziądzu. W Szczecinie w latach 50. XX w. był członkiem Zarządu Wojewódzkiego SIMP oraz Sądu Koleżeńskiego w Szczecinie. Należał do grona twórców Koła Seniorów, którego następnie został przewodniczącym. W 1964 r. wszedł w skład Komisji ds. Seniorów przy Radzie Wojewódzkiej NOT w Szczecinie. Był organizatorem, wykładowcą i wizytatorem licznych kursów kwalifikacyjnych prowadzonych przez NOT i SIMP.
Osiągnięcia
- Twórca powojennej sieci szkolnictwa zawodowego w województwie szczecińskim - organizował szkoły zawodowe i technika oraz kierował Wydziałem Szkolnictwa Zawodowego KOS w Szczecinie.
- Współorganizator Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie - doprowadził do uruchomienia pierwszych wykładów na Kursie Wstępnym w grudniu 1946 r.; później kierował Katedrą Technologii Budowy Maszyn.
- Wybitny nauczyciel i organizator kształcenia technicznego - przez wiele lat prowadził zajęcia z technologii budowy maszyn, obrabiarek, pomiarów warsztatowych oraz konstrukcji narzędzi i uchwytów.
- Działacz tajnego nauczania i konspiracji podczas okupacji niemieckiej; za działalność w AK został aresztowany przez Gestapo i więziony na Zamku Lubelskim.
- Współtwórca i dokumentalista historii powojennej oświaty szczecińskiej - autor wspomnień o szkolnictwie zawodowym, Państwowej Szkole Morskiej i Szkole Inżynierskiej w publikacji Pionierskie lata oświaty szczecińskiej 1945‑1948.
Odznaczenia i wyróżnienia
- Srebrny Krzyż Zasługi (1938, 1948)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1958)
- Odznaka Tysiąclecia Państwa Polskiego (1959)
- Medal Zwycięstwa i Wolności (1962)
- Złota Odznaka „Gryfa Pomorskiego” (1960, 1968)
- Odznaczenie XX-lecia Politechniki Szczecińskiej (1966)
- Medal XXV-lecia pracy w Politechnice Szczecińskiej
- Dyplom za wkład w rozwój oświaty na terenie Pomorza Zachodniego (1982)
- Złota Odznaka Honorowa ZNP (1970)
- Srebrna (1970) i Złota (1976) Odznaka Honorowa NOT
- Złota Odznaka Honorowa SIMP (1975)
- Odznaka Honorowa SIMP im. prof. H. Mierzejewskiego (1984)
Upamiętnienie i dziedzictwo
W 2009 r. wmurowano tablicę pamiątkową ku czci B. Briksa w parku jego imienia nadanego przez Radę Miasta w Szczecinie - na wniosek SIMP.
Życie prywatne i rodzina
- Ojciec: Józef
- Matka: Maria Wigurska
- Żona: Maria Zawadzka
- Dzieci: Andrzej (ur. 1935), Wojciech (ur. 1940)
Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kwat. 84D-8-4).
Przypisy i bibliografia
Enc. Szcz., Szcz. 1999 (Turek-Kwiatkowska L.); Z dziejów oświaty Pomorza Zach. 1945‑2002. Pod red. Cz. Piewki, Szcz. 2003 s. 52, 53, 56, 95, 181; Arch. Zarz. Oddz. SIMP w Szcz.; Materiały archiwalne udostępnione przez rodzinę Briks.
Repozytorium biogramów SIMP