Franciszek Tatara

doc. dr inż. Franciszek Tatara

Członek Honorowy SIMP

Najważniejsza funkcja w SIMP
Członek Prezydium ZG SIMP
Zawód
Konstruktor
Data i miejsce urodzenia
15 czerwca 1902 r., Stanisławów (obecnie Ukraina)
Data i miejsce śmierci
12 maja 1984 r., Poznań

Wybitny konstruktor. Specjalista w dziedzinie budowy pojazdów szynowych. Zasłużony działacz SIMP i NOT.

Edukacja i przygotowanie zawodowe

Szkołę średnią ukończył w Stanisławowie w 1921 r., następnie studiował w Politechnice Lwowskiej, w grupie konstrukcyjno-kolejowej. Dyplom inżyniera mechanika uzyskał w 1927 r. Od 1951 r., rozpoczął pracę naukowo-dydaktyczną w Wieczorowej Szkole Inżynierskiej (WSI), a następnie w Politechnice Poznańskiej, jako specjalista konstrukcji i budowy pojazdów szynowych. Tytuł zastępcy profesora uzyskał w 1957 r., a w 1963 r. na Wydziale Mechanicznym Politechniki Krakowskiej obronił pracę: „Współczesne kierunki w rozwiązaniach konstrukcyjnych szkieletów pudeł wagonów osobowych” i uzyskał stopień doktora nauk technicznych. W 1966 r. został mianowany docentem.

Działalność zawodowa i naukowa

W latach 1928‑1939 pracował Biurze Technicznym w Fabryce H. Cegielski S.A. w Poznaniu (HCP) w Dziale Taboru Kolejowego. Pełnił tam funkcję konstruktora przy projektowaniu parowozów, wagonów spalinowych i wagonów różnego rodzaju. Był autorem patentu (nr 18250 z 1933 r.) na wyrównywacz ciśnienia stosowany w parowozach budowanych w HCP oraz w Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie (również po roku 1945). W okresie okupacji był zatrudniony charakterze inżyniera warsztatowego w Radomskiej Odlewni Żeliwa.

Po wyzwoleniu w latach 1945‑53 był zatrudniony w Centralnym Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Taboru Kolejowego w Poznaniu, początkowo na stanowisku kierownika Działu Wagonów, a następnie – dyrektora i głównego konstruktora. Brał czynny udział przy opracowywaniu konstrukcji wszystkich jednostek pojazdów - parowozów, wagonów osobowych i towarowych, lokomotyw elektrycznych i spalinowych, jednostek elektrycznych, wagonów spalinowych, itp. Pracę w przemyśle kontynuował w Biurze Projektowania Zakładów Przemysłu Metalowego i Elektrotechnicznego (1953‑1955) oraz w Zjednoczeniu Przemysłu Taboru Kolejowego w Poznaniu (1955‑1958).

Był: organizatorem i kierownikiem Katedry Pojazdów Szynowych (1958‑1970), kierownikiem Zakładu Pojazdów Szynowych przy Instytucie Wysokoprężnych Silników Okrętowych i Kolejowych (1970‑1972), prodziekanem ds. Studiów dla Pracujących Wydziału Budowy Maszyn (1957‑1962), prodziekanem Wydziału Maszyn Roboczych i Pojazdów Szynowych (1967‑1969), kierownikiem Studiów Zaocznych dla Pracujących na Wydziale Budowy Maszyn (1962‑1969), przewodniczącym Komisji Egzaminu Dyplomowego na Wydziale Budowy Maszyn (1964‑1970), przewodniczącym Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej na Studia Wieczorowe, Zaoczne i Kursie Magisterskim na Wydziale Budowy Maszyn (1957‑1967).

Był promotorem kilku rozpraw doktorskich oraz recenzentem prac doktorskich z zakresu budowy pojazdów szynowych. Brał czynny udział w pracach rad. m.in. jako: członek Rady Instytutu Wysokoprężnych Silników Okrętowych i Kolejowych Politechniki Poznańskiej (1971‑1975) oraz Instytutu Pojazdów Szynowych Politechniki Krakowskiej, członek Rady Tech. w CBK Komisji Normalizacyjnej Wagonów przy Polskim Komitecie Normalizacyjnym (1949‑1952). Ponadto brał czynny udział w pracach zespołu analizy projektów wstępnych różnych jednostek taboru kolejowego w Centralnym Ośrodku Badań i Rozwoju Techniki Kolejnictwa w Warszawie. Współpracował z Zespołem ds. Inwestycji Taboru Kolejowego w Komisji Planowania przy RM (1965).

Był autorem ponad 50 prac naukowo-technicznych, opublikowanych w Biul. Tech. HCP, w czasopismach naukowo-technicznych krajowych i zagranicznych. Był również autorem licznych skryptów, recenzji. ekspertyz, norm oraz opinii. Przez wiele lat należał do Komitetu Redakcyjnego „Przeglądu Mechanicznego”, w którym prowadził dział pojazdów szynowych (1961‑1972). Do oryginalnych prac opracowanych przez niego należą m.in.: „Budowa wagonów w Zakł. H. Cegielski” („Biul. Tech.” HCP nr 7-8, 1959 s. 57-67), „Sprzęgi samoczynne w pojazdach szynowych” („Biul. Tech.” HCP nr 11-12, 1966 s. 137-141), „Skrajnie kolejowe normalnotorowe” (wyd. Politechnika Poznańska 1964).

Po przejściu na emeryturę w 1972 r. pracował nadal w Politechnice Poznańskiej w charakterze kierownika Studium Podyplomowego na Wydziale Maszyn Roboczych i Pojazdów Szynowych oraz wykładowcy budowy pojazdów szynowych (1972‑1974).

Działalność w SIMP

Był członkiem SIMP od 1929 r., aktywnie działającym do końca swego życia w organach SIMP oraz w NOT. Był współorganizatorem powstałego w 1935 r. Oddziału Poznańskiego SIMP. Po wojnie, gdy reaktywowano w 1946 r. Oddział Poznański SIMP, pełnił kolejno funkcje: sekretarza (1946‑1952), wiceprzewodniczącego (1952‑1957) i przewodniczącego Zarządu Oddziału (1957‑1969). W 1969 r. uzyskał godność honorowego przewodniczącego Oddziału Poznańskiego SIMP. Był inicjatorem powołania w 1964 r. (a następnie przewodniczącym) Sekcji Pojazdów Szynowych Zarządu Głównego SIMP (1971‑1983), wiceprzewodniczącym tej sekcji przy Oddziale Wojewódzkim SIMP w Poznaniu (1964‑1984). W 1982 r. otrzymał godność honorowego przewodniczącego tej jednostki organizacyjnej. Był także członkiem Głównego Sądu Koleżeńskiego SIMP (1972‑1980), członkiem Prezydium Zarządu Głównego SIMP (1969‑1972), przewodniczącym Komisji Seniorów Zarządu Głównego SIMP (1979‑1984) oraz Koła Seniorów przy Zarządzie Oddziału SIMP w Poznaniu (1974‑1984). Równolegle w NOT pełnił funkcje m.in.: przewodniczącego Wojewódzkiego Komitetu Porozumiewawczego NOT w Poznaniu (1957‑1963), członka Rady Głównej NOT (1956‑1963), przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Postępu Tech. Racjonalizacji i Wynalazczości OW NOT (1960‑1962), przewodniczącego Komitetu Społ. Budowy Domu Technika w Poznaniu (1960‑1963), przewodniczącego Komitetu Okręgowego Olimpiady Wiedzy Technicznej w Poznaniu (1976‑1981), członkiem wielu Towarzystw Naukowych, m.in. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (od 1965).

Odznaczenia i wyróżnienia

  • Krzyż Kawalerski OOP
  • Medal Komisji Edukacji Narodowej
  • Medal im. B. Rumińskiego (pośmiertnie)
  • Honorowa Odznaka Miasta Poznania
  • Honorowa Odznaka woj. poznańskiego i zielonogórskiego
  • Złota Honorowa Odznaka SIMP
  • Złota Odznaka Honorowa NOT

Upamiętnienie i dziedzictwo

Tablicy pamiątkowa (płaskorzeźba) z okazji nadania sali konferencyjnej Domu Technika w Poznaniu im. doc. dr. inż. Franciszka Tatary.

Życie prywatne i rodzina

  • Ojciec: Wojciech
  • Matka: Rozalia Appenheimer
  • Żona: Aniela Wein
  • Syn: Wojciech
Pochowany na Cmentarzu Junikowo w Poznaniu (pole 3, rząd A, grób 12A).

Przypisy i bibliografia

Pol. Pozn. i wcześniejsze uczelnie tech. w Poznaniu, Pozn. 1976. wyd. Pol. Pozn.: Rys historyczny działalności OW NOT w Poznaniu w l . 1947‑77 s. 123. 124, 155, 156, 175, 176, 182; Biul. Tech. HCP nr 8/84; Pol. Pozn. teczka akt osob.; Sprawozd. OW SIMP w Poznaniu. Informacje uzyskane od rodziny.

Opracowanie:
Edward Grabowski, Tom 1 SBTP s. 154

Zgłoś błąd / uzupełnienie w biogramie