prof. dr hab. inż. dr h.c. Jan Kaczmarek

Ukończył Szkołę Podstawową nr 3 oraz Państwowe Gimnazjum im. Jędrzeja Śniadeckiego w Pabianicach. Równolegle z nauką zdobył uprawnienia pilota szybowcowego (1936) i motorowego (1937), a 18 maja 1938 zdał egzamin maturalny. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, skąd został skierowany do Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Radomiu-Sadkowie w celu odbycia obowiązkowej służby wojskowej.
Jako pilot uczestniczył w wojnie obronnej 1939 roku. Ranny podczas działań wojennych, po leczeniu w szpitalu wojskowym w Wilnie działał w latach 1940‑1942 w Związku Walki Zbrojnej na Litwie, a następnie, do końca wojny, w Armii Krajowej na terenie Generalnego Gubernatorstwa.
Po zakończeniu II wojny światowej osiedlił się w Krakowie i podjął studia na Wydziale Technologii Lotniczej Akademii Górniczo-Hutniczej. W 1948 uzyskał tytuł magistra inżyniera w zakresie budowy i eksploatacji maszyn. Jeszcze w czasie studiów prof. Witold Biernawski dostrzegł jego potencjał naukowy i zaproponował mu stanowisko asystenta. Po uzyskaniu dyplomu zdobywał również doświadczenie zawodowe, pracując w przemyśle.
Karierę naukową rozwijał w Krakowie. Stopień doktora uzyskał w 1958 roku, habilitację w 1962, tytuł docenta otrzymał w 1959, profesora nadzwyczajnego w 1962, a profesora zwyczajnego w 1969 roku. W 1965 został członkiem korespondencyjnym Polskiej Akademii Nauk.
W latach 1957‑1968 kierował Instytutem Obróbki Skrawaniem w Krakowie, doprowadzając do jego dynamicznego rozwoju oraz tworząc zakłady doświadczalne w Krakowie, Wadowicach, Rzeszowie i Radomiu. Równocześnie pracował w Katedrze Obróbki Metali Politechniki Krakowskiej, którą kierował, a w latach 1965‑1968 pełnił funkcje prorektora, a następnie rektora tej uczelni.

Działalność naukową koncentrował na rozwoju nowoczesnych technik wytwarzania, zwłaszcza procesów skrawania, obróbki ściernej, erozyjnej oraz inżynierii warstwy wierzchniej. Był twórcą polskiej szkoły naukowej obróbki materiałów oraz autorem przełomowych opracowań z tej dziedziny. Do jego najważniejszych publikacji należą Podstawy skrawania metali (1956), Podstawy obróbki wiórowej, ściernej i erozyjnej (1969; wielokrotnie wznawiana) oraz anglojęzyczna Principles of Cutting, Abrasion and Erosion (1976). Publikacje te przez dziesięciolecia stanowiły podstawowe podręczniki akademickie i zyskały uznanie środowiska naukowego na całym świecie.
Międzynarodową renomę potwierdził wybór w 1961 roku – jako pierwszego Polaka – do International Institution for Production Engineering Research (CIRP). W latach 1973‑1974 pełnił funkcję prezydenta tej organizacji, a w 1990 otrzymał godność jej członka honorowego. Po ukazaniu się anglojęzycznego wydania swojej fundamentalnej monografii został wybrany do amerykańskiej National Academy of Engineering jako pierwszy Polak i jeden z nielicznych przedstawicieli europejskiej nauki.
W 1968 roku przeniósł się do Warszawy. W latach 1968‑1972 kierował Komitetem Nauki i Techniki, a następnie w latach 1972-–1974 był ministrem nauki, szkolnictwa wyższego i techniki. W okresie tym współtworzył politykę naukową państwa, wspierając rozwój badań naukowych, szkolnictwa wyższego, współpracy międzynarodowej oraz wdrażania polskich osiągnięć naukowych i technicznych do gospodarki.
Po zakończeniu pracy w administracji państwowej przez dziewięć lat pełnił funkcję sekretarza naukowego Polskiej Akademii Nauk. Przyczynił się do rozwoju instytutów PAN oraz umacniania ich pozycji w europejskiej przestrzeni badawczej. Od 1981 roku prowadził badania naukowe w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN, rozwijając prace z zakresu inżynierii warstwy wierzchniej.
Dorobek profesora obejmuje liczne rozwiązania techniczne wdrożone do praktyki przemysłowej i chronione patentami, dotyczące przede wszystkim technik wytwarzania elementów maszyn oraz metod ich kształtowania i uszlachetniania. Był również cenionym nauczycielem akademickim i promotorem – wypromował 29 doktorów, spośród których ośmiu uzyskało tytuł profesora (sześciu w Polsce oraz dwóch w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych). Opiekował się także rozwojem wielu doktorów habilitowanych jako recenzent i mentor.
Aktywnie działał w krajowych i międzynarodowych organizacjach naukowych. Był członkiem m.in. Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Kultury Technicznej i Polskiego Towarzystwa Uniwersalizmu. Współtworzył Akademię Inżynierską w Polsce, w której w latach 1994‑1999 pełnił funkcję wiceprezesa, a od 1998 był jej członkiem honorowym. Wspierał również działalność Polskiej Akademii Umiejętności.
Za wybitne osiągnięcia naukowe i organizacyjne otrzymał liczne wyróżnienia krajowe i zagraniczne. Uhonorowano go tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Technicznego w Chemnitz (1973), Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego im. N.E. Baumana (1974), Politechniki Poznańskiej (2001) oraz Politechniki Koszalińskiej (2003).
Był twórcą szkół naukowych o światowej renomie oraz promotorem licznych kadr naukowych. Jako wybitny specjalista w dziedzinie budowy i eksploatacji maszyn wielokrotnie gościł na Politechnice Koszalińskiej, uczestnicząc w posiedzeniach Rady Wydziału Mechanicznego oraz konferencjach naukowych.

Ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Mechaników Polskich był związany od 1949 roku. Pełnił w nim liczne funkcje, a w latach 1980‑1987 sprawował urząd prezesa, przyczyniając się do umocnienia pozycji organizacji w środowisku inżynierskim. W uznaniu zasług otrzymał godność Honorowego Członka SIMP (1972), a w 1998 został Honorowym Prezesem Stowarzyszenia.
Aktywnie działał również w Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT. W latach 1972‑1976 był przewodniczącym Rady Głównej Federacji SNT, natomiast w latach 1984‑1990 pełnił funkcję prezesa Naczelnej Organizacji Technicznej (NOT).

• Twórca światowej rangi szkoły naukowej w dziedzinie obróbki materiałów oraz jeden z najwybitniejszych polskich specjalistów w zakresie budowy i eksploatacji maszyn
• Autor przełomowych monografii Podstawy skrawania metali, Podstawy obróbki wiórowej, ściernej i erozyjnej oraz Principles of Cutting, Abrasion and Erosion, które przez wiele lat stanowiły podstawowe podręczniki akademickie w kraju i za granicą
• Pierwszy Polak wybrany do International Institution for Production Engineering Research (CIRP), prezydent tej organizacji (1973‑1974) i jej członek honorowy (od 1990)
• Pierwszy Polak wybrany do amerykańskiej National Academy of Engineering
• Twórca i organizator nowoczesnych badań w Instytucie Obróbki Skrawaniem w Krakowie oraz współtwórca rozwoju polskiej nauki i szkolnictwa wyższego jako przewodniczący Komitetu Nauki i Techniki oraz minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki
• Rektor Politechniki Krakowskiej oraz sekretarz naukowy Polskiej Akademii Nauk, aktywnie wspierający rozwój instytutów badawczych PAN
• Promotor 29 doktorów, mentor licznych doktorów habilitowanych oraz wychowawca wielu pokoleń inżynierów i naukowców
• Autor licznych innowacyjnych rozwiązań technicznych i patentów z zakresu technik wytwarzania, obróbki skrawaniem, erozji i inżynierii warstwy wierzchniej
• Wieloletni prezes Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, prezes Naczelnej Organizacji Technicznej oraz współtwórca Akademii Inżynierskiej w Polsce

• Tytuł doktora honoris causa: Uniwersytetu Technicznego w Chemnitz (1973), Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego im. N.E. Baumana (1974), Politechniki Poznańskiej (2001), Politechniki Koszalińskiej (2003)
• Wielki Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja, 1972)
• Komandor Orderu Palm Akademickich (Francja, 1972)
• Order Budowniczych Polski Ludowej (1980)
• Krzyż Komandorski, Krzyż Oficerski i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Złoty, Srebrny i Brązowy Krzyż Zasługi
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1973)
• Złoty Medal im. Marina Drinowa Bułgarskiej Akademii Nauk (1969)
• Medal im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (1977, 1986)
• Honorowe obywatelstwo miasta Pabianice (2002)
• Odznaka honorowa „Za zasługi w rozwoju województwa koszalińskiego” (1973)
• Odznaka „Zasłużony Działacz Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej” (1977)
• Odznaka „Zasłużonemu dla Politechniki Śląskiej” (1974)

• Ojciec: Władysław
• Matka: Zofii z domu Wiedeńska
• Żona: Olga
• Dzieci: Elżbieta, Andrzej

Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim d. Wojskowy (Kw. A29-tuje-7).