prof. nauk techn. Jerzy Bukowski

Pierwsze trzy klasy szkoły średniej zdawał jako ekstern w Będzinie. Od 1913 r. był zastępowym I Michałowickiej Drużyny Skautowej, a w latach 1915‑1921 należał do harcerstwa w Kielcach, będąc m.in. łącznikiem dla członków POW. Od 1916 r. uczył się w Szkole Handlowej w Kielcach, przekształconej następnie w gimnazjum. W listopadzie i grudniu 1918 r. ochotniczo służył w szkolnym oddziale wartowniczym przy 55. Pułku Piechoty, zwolniony po 2 miesiącach jako młodociany. Wiosną 1920 r. wraz z drużyną harcerską wziął udział w obronie praw polskiej ludności na Śląsku Cieszyńskim. Jako uczeń wstąpił ochotniczo do 2 Pułku Piechoty i od sierpnia do października 1920 r. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w walkach na froncie w 33. Pułku Piechoty. W dniu 5 czerwca 1921 r. uzyskał maturę w Państwowym Gimnazjum Przyrodniczo-Matematycznym im. J. Śniadeckiego w Kielcach.  

Od 1 października 1925 r. do 30 września 1935 r. był zastępcą asystenta, asystentem i st. asystentem prof. Czesława Witoszyńskiego w Katedrze Aeronautyki (do 1 października 1928 r.), a następnie w Instytucie Aerodynamiki, projektując tunele aerodynamiczne i śmigła. Uczestniczył w budowie i rozwoju Instytutu Aerodynamicznego PW. Równocześnie od 1 października 1928 r. do 30 września 1935 r. był asystentem geometrii wykreślnej u prof. Garlickiego na PW. Od 1932 r. jako projektant śmigieł współpracował z Fabryką Śmigieł W. Szomański w Warszawie, a w latach 1935‑1939 był w niej konstruktorem, przy czym od maja 1939 r. kierownikiem technicznym. W latach 1935‑1938 prowadził w Politechnice Warszawskiej nadobowiązkowe wykłady z projektowania i konstrukcji śmigieł, a w latach 1937‑1939 wykładał aerodynamikę w Grupie Technicznej Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Warszawie. W 1933 r. wydał książkę pt. „Technika laboratoryjna pomiarów aerodynamicznych” (wznowiona jako reprint w 1974 r.), za którą otrzymał w 1934 r. nagrodę im. K. Rudzkiego z Kasy im. Mianowskiego. W 1936 r. opublikował książkę pt. „Projekt śmigła”. W czerwcu 1938 r. za osiągnięcia naukowe Wydział Mechaniczny PW habilitował go veniam legendi (z łac. „pozwolenie nauczania”), nadając mu tytuł docenta bez doktoratu. Praca habilitacyjna „Instalacja próbna do badań modelów śmigieł i pierwsze wyniki jej pomiarów”, została opublikowana w Pracach Instytutu Aerodynamicznego w 1939 r. (a w 1942 r. przetłumaczona i przedrukowana przez Niemców). Był członkiem Związku Polskich Inżynierów Lotnictwa (ZPIL), a od lutego 1939 r. jego prezesem. Z ramienia Związku Polskich Przemysłowców Lotniczych w latach 1937‑1939 był rzeczoznawcą w sprawach konstrukcji i produkcji śmigieł. 

We wrześniu 1939 r. zorganizował ewakuację pracowników i sprzętu Fabryki Szomańskiego do Krzemieńca, jednak we Lwowie otrzymał od Dowództwa Lotnictwa rozkaz powrotu do Warszawy, aby zabrać śmigła i dostarczyć je eskadrom myśliwskim. Powrócił do stolicy, lecz nie mógł już z niej wyjechać. Podczas oblężenia Warszawy brał udział w ratowaniu gmachu Instytutu Aerodynamicznego przed pożarem. Przypadkowo aresztowany w kotle u H. Niewęgłowskiej w listopadzie 1939 r. w ramach wyłapywania współpracowników kpt. Koźmińskiego siedział na Pawiaku przez dwa tygodnie i został zwolniony jako nie związany z tą sprawą. W początku 1940 r. uruchomił byłą Fabrykę Śmigieł jako zakłady stolarskie Holz und Metallerzeugniss W. Szomański - produkujące narty, stolarkę budowlaną i wozy konne, zostając jej kierownikiem. W 1941 r. Niemcy zlecili jej produkcję śmigieł, włączając ją do zespołu zakładów pracujących dla Heine Propellewerk, czyli do pomocniczego przemysłu zbrojeniowego, nazywając ją Szomański Propellerwerk. Na terenie fabryki śmigieł organizował sabotaże i krył działalność tajnych organizacji: AK, Narodowych Sił Zbrojnych i PPR.

Wykorzystując swe kontakty służbowe z Rüstungskommando (zarząd zakładów zbrojeniowych) pomógł w staraniach o zwolnienie Antoniego Kocjana z obozu w Oświęcimiu w 1941 r. Rada Wydziału Mechanicznego (tajnego) PW powierzyła mu prowadzenie Katedry Budowy Płatowców i Mechaniki Lotu (jej kierownik prof. G. Mokrzycki był na Zachodzie). Współpracował z Wydziałem Przemysłu Lotniczego KG AK, dostarczając informacje o produkcji śmigieł. Dla zachowania zakładów lotniczych, aby po wyzwoleniu mogły wznowić produkcję, wziął udział w ewakuacji fabryki podczas Powstania Warszawskiego we wrześniu 1944 r. do miasta Rausche (obecnie Ruszów) na Dolnym Śląsku, gdzie kierował ewakuowaną grupą Polaków w Kistenfabrik Rausche do stycznia 1945 r., a następnie w Niemes (Mimoń) w Czechach do maja 1945 r. Po zakończeniu wojny powrócił w maju 1945 r. do kraju wraz z załogą i majątkiem fabryki śmigieł, który przejęły warsztaty kolejowe w Głownie k. Łodzi. Gdy w stosunku do niego wysunięto zarzut dotyczący pracy w niemieckim przemyśle zbrojeniowym, wystąpił w 1945 r. o weryfikację, którą przeprowadziła z wynikiem pozytywnym dla niego Komisja Senatu PW i SIMP. 

Od czerwca do września 1945 r. prowadził jako docent wykłady z aerodynamiki i organizacji pracy na PW, z tymczasową siedzibą w Lublinie. Od października 1945 r. do września 1946 r. był zastępcą dyrektora ds. administracyjnych Zjednoczenia Przemysłu Motoryzacyjnego. W tym czasie z inicjatywy Zjednoczenia podjęto produkcję samochodów ciężarowych Star 20, ciągników Ursus C45, rowerów itp. Od kwietnia 1946 r. do września 1949 r. jako zastępca prof. kierował Katedrą Budowy Płatowców i Mechaniki Lotu na Politechnice Łódzkiej, a od 1 września 1946 r. do września 1949 r. równocześnie jako zastępca prof. kierował Katedrą Hydro- i Aerodynamiki PW, był także sekretarzem Rady Wydziału Mechanicznego i organizował odbudowę Instytutu Aerodynamicznego spalonego podczas Powstania Warszawskiego. 1 października 1949 r. został mianowany prof. nadzwyczajnym. Od 1 września 1949 r. do grudnia 1958 r. kierował Katedrą Hydro-Aeromechaniki Wydziału Mechanicznego PW, a od 1951 r. Katedrą Aerodynamiki Wydziału Lotniczego PW. Od października 1949 r. do października 1951 r. przez 2 lata akademickie był dziekanem Wydziału Mechanicznego. W 1951 r. przewodniczył komisji przeprowadzającej połączenie Szkoły Inżynierskiej im. H. Wawelberga i S. Rotwanda z Politechniką Warszawską i był twórcą Wydziału Lotniczego PW.

Od października 1951 r. do sierpnia 1952 r. był prorektorem do spraw dydaktycznych PW, a od 1 września 1952 r. został rektorem PW, lecz 31 grudnia 1953 r. zrezygnował z tej funkcji, nie widząc możliwości realizowania inwestycyjnego programu rozwoju uczelni. Zajął się wówczas działalnością programowo-organizacyjną w szkolnictwie wyższym. Już w latach 1948‑1953 był przewodniczącym Zespołu Mechaniki Stosowanej w Sekcji Technicznej Rady Szkół Wyższych i wziął udział w opracowaniu planu studiów dwustopniowych, wprowadzonych jesienią 1948 r. W latach 1953‑1957 był przewodniczącym Sekcji Techn. w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego. W 1964 r. Sekcja Techniczna opracowała plan politechnicznych studiów 5 i 5,5-1etnich, wprowadzonych jesienią 1951 r. W styczniu 1957 r. został sekretarzem Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, która wzięła udział w przygotowaniu ustawy o szkolnictwie wyższym z listopada 1958 r. W pracach Rady brał udział do 1968 r. W październiku 1957 r. powstrzymał represje milicji wobec studentów za wiec zorganizowany w Domu Akademickim na pl. Narutowicza i w Gmachu Głównym PW, w związku z likwidacją tygodnika „Po prostu”. Od września 1959 r. do sierpnia 1960 r. był powtórnie rektorem PW, w tym okresie uczestniczył w przygotowaniu reformy Politechniki, w wyniku której zmniejszono liczbę wydziałów do jedenastu oraz utworzono pierwsze instytuty. 

26 lutego 1959 r. został mianowany prof. zw. PW. Od grudnia 1958 r. do 30 września 1973 r. kierował Katedrą Aerodynamiki Wydziału Lotnictwa (od 1 stycznia 1961 r. Wydz. Mech. Energ. i Lotn., a od 1 października 1970 r. Zakł. Aerodynamiki Inst. Mechaniki Stosowanej). Od września 1962 r. do sierpnia 1965 r. był po raz trzeci rektorem PW. W marcu 1968 r. podczas strajku studentów PW odegrał poważną rolę w wyprowadzeniu studentów z terenu PW, zapobiegając jednocześnie interwencji milicji. 

Od 1946 r. brał udział w pracach Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, którego członkiem korespondentem Wydziału IV Nauk Technicznych został w 1948 r., a członkiem zwyczajnym w 1951 r., ale w tymże roku Towarzystwo zakończyło swą działalność. W PAN był członkiem Komitetu Budowy Maszyn, Komitetu Hydro-Termodynamiki Maszyn i Inżynierii Chemicznej, Komitetu Naukoznawstwa, Komitetu Historii Nauki i Techniki oraz uczestniczył w pracach zespołu, który przekształcił Zakład Mechaniki Cieczy i Gazów w Instytut Podstawowych Problemów Techniki. 

Jedną z jego dziedzin działalności była historia nauki i techniki. Był współinicjatorem reaktywowania w 1955 r. Muzeum Techniki w Warszawie i twórcą projektu jego ekspozycji oraz członkiem Rady Naukowej. W latach 1957‑1963 był wiceprzewodniczącym Komitetu Historii Nauki, w latach 1963‑1971 przew. Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN, a w 1atach 1971‑1974 z-cą przew. tego Komitetu, natomiast w latach 1966‑1974 przewodniczył polskiej grupie narodowej w Międzynarodowej Unii Historii i Filozofii Nauki. Jako sekretarz w latach 1965‑1968 i przew. od 1968 r. Komitetu Kopernikowskiego tej Unii przyczynił się w 1973 r. do nadania dużego rozmachu uroczystościom 500-lecia urodzin M. Kopernika. Od 1974 r. był członkiem honorowym Międzynarodowej Akademii Historii Nauki. 

W latach 1954‑1982 był członkiem Rady Naukowej Zakładu Historii Nauki i Techniki PAN, a następnie Instytutu Historii Nauki Oświaty i Techniki PAN; uczestniczył w badaniach nad historią nauki i techniki, m.in. w latach 1978‑1982 był przewodniczącym Zespołu Historii Polskiej Techniki Lotniczej w tym Instytucie Opracował dzieje polskiej szkoły aerodynamiki naukowej prof. Cz. Witoszyńskiego. Był członkiem Kieleckiego Tow. Naukowego i położył duże zasługi przy zabezpieczaniu zabytków techniki w zagłębiu przemysłowym Kielecczyzny - za co otrzymał odznakę „Zasłużony dla Kielecczyzny”. Był członkiem Pol. Tow. Mech. Teoretycznej i Stosowanej, Rady Naukowej Międzyuczelnianego Zakładu Badań nad Szkolnictwem Wyższym, Rady Naukowej Instytutu Pedagogiki, Rady Nauki i Techniki przy Komitecie Nauki i Techniki. Od 1953 r. do 1958 r. jako rzeczoznawca naukowy Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki, a następnie w latach 1965‑1971 jako członek Gł. Komisji Kwalifikacyjnej PAN opiniował sto kilkadziesiąt prac doktorskich, przewodów hab. i wniosków awansowych. Był też promotorem ośmiu prac doktorskich. Należał do Zw. Naucz. Pol. i wchodził w skład zarządu jego Sekcji Nauki. 

Był autorem podręczników: „Hydrodynamika” (1949), „Elementy mechaniki płynów” (1953), „Hydroaeromechanika” (1957 i 1959), „Mechanika płynów” (od 1959 do 1971, 4 wydania), „Kurs mechaniki płynów” (1971, 1973 i 1989, wraz z dr Piotrem Kijkowskim). W 1986 r. ukazał się jego „Napęd śmigłowy”, opracowany wraz z doc. Wiesławem Łucjankiem. Opublikował ponad 100 artykułów w prasie krajowej i zagranicznej w zakresie aerodynamiki, kształcenia inżynierów oraz rozwoju i historii techniki. B. wykazał się odwagą cywilną w bronieniu interesów młodzieży i polskiej techniki oraz troską o kształcenie i wychowanie inż. Był wytrwałym orędownikiem tezy, że rozwój polskiego przemysłu lotniczego wymaga wydziału na politechnice oraz odpowiedniego zaplecza badawczego. Starał się trzymać z dala od dział. politycznej, a współpracowników dobierał wg kwalifikacji i zawodowych i rzetelności pracy.

Od 1959 r. do 1975 r. przewodniczył konkursowi NOT i redakcji Życia Warszawy „Mistrz Techniki”, a w latach 1964‑1972 przewodniczył Sekcji VIII Budowy Maszyn i Elektrotechniki w Komitecie Nagród Państwowych. Był członkiem Kolegium NIK. Brał czynny udział w organizowaniu życia społecznego środowiska inżynierskiego. W 1947 r. przyczynił się do reaktywowania ZPIL jako Sekcji Lotniczej SIMP. Był członkiem SIMP. W latach 1964‑1971 pełnił obowiązki przewodniczącego Rady Głównej NOT, a w latach 1971‑1976 przewodniczącego ZG NOT. Następnie został honorowym prezesem NOT. W latach 1970‑1971 był jednym z organizatorów VI Kongresu Techników Polskich, w 1974 r. - VII Kongresu, a w latach 1972‑1973 wchodził w skład prezydium Komitetu Organizacyjnego II Kongresu Nauki Polskiej, wnosząc w jego organizację poważny wkład. Za zasługi na polu rozwoju techniki Rada Główna NOT przyznała mu Medal im. B. Rumińskiego. Przez wiele lat (do 1980 r.) przewodniczył Radzie Programowej „Przeglądu Technicznego”. Jako prezes NOT był członkiem: Międzyresortowego Kolegium przy Min. Nauki Szkol. Wyż i Tech., Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej, Rady Naukowo-Technicznej przy MON, Państwowego Komitetu Ekspertów ds. Planu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju i Centralnej Rady Związków Zawodowych. W 1957 r. wysunięty przez PW i NOT jako wspólny bezpartyjny kandydat, został wybrany na posła, następnie również w latach 1961 i 1965. Jako poseł brał udział w pracach Komisji Oświaty i Nauki, oraz jako zastępca przew. Komisji Przemysłu Ciężkiego, Chemicznego i Górnictwa. Wybrany na posła z ramienia NOT w 1972 r., 1976 r. i 1980 r. pracował w Komisjach Nauki i Postępu Technicznego oraz Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów. W Sejmie reprezentował interesy nauki, szkolnictwa wyższego i techniki. 

Zaprojektował ponad 40 udanych prototypów śmigieł, w tym modele śmigieł do samolotów myśliwskich PZL P-7 i PZL P-11

• Srebrny Krzyż Zasługi (1934)
• Krzyż Kawalerski OOP (1952)
• Krzyż Oficerski OOP (1956)
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą OOP (1971)
• Order Sztandaru Pracy I kl. (1964)
• Order Budowniczego Polski Ludowej (1982 - pośmiertnie)
• Medal Edukacji Narodowej
• Medal im. B. Rumińskiego
• Medal XX-lecia i XXV-lecia Światowej Rady Pokoju (1969, 1973)
• Medal X-lecia Polski Ludowej (1955)
• Medal M. Kopernika (1973)
• Medal Pamiątkowy PW (1976)
• Złota Odznaka Honorowa NOT 

• Ojciec: Jan Rafał
• Matka: Zofia Henryka Bolesława z Ryszkiewiczów
• Żona: Zofia Helena z Bełkowskich
• Córka: Marta (ur. 1930)

Pochowany z honorami na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 242-3-4).