mgr inż. Stanisław Roman Płużański

W 1895 roku ukończył Radomskie Państwowe Gimnazjum Filologiczne, po czym rozpoczął naukę w średniej Szkoley Mechaniczno-Technicznej (od 1896 r. H. Wawelberga i S. Rotwanda), którą ukończył w 1899 roku. Następnie podjął studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki w Darmstadcie. Ukończył je z odznaczeniem, uzyskując stopień dyplomowanego inżyniera budowy maszyn. Praktykę zawodową odbył w Anglii, gdzie w latach 1903‑1904 pracował w fabrykach silników spalinowych: „R. Hornsby and Sons” w Grantham oraz „National Gas Engine Comp.” w Manchesterze.

Po powrocie do Królestwa Polskiego podjął pracę w przemyśle krajowym w Warszawie: początkowo w biurze technicznym „Atlanta”, będącym przedstawicielstwem fabryk ang. i niem., jako inż. montażowy (1904‑1906), a następnie do 1913 r. w Fabryce Armatur i Motorów „Ursus”, awansując od szefa biura technicznego i kierownika wydziału do stanowiska głównego inżyniera. W latach 1913‑1914 pracował w Towarzystwie Akcyjnym „Drzewiecki i Jeziorański”, gdzie organizował nowe działy produkcji i rozpoczął budowę fabryki na Pradze. W 1914 r. przeszedł do jednego z największych przedsiębiorstw warszawskich – Towarzystwa Akcyjnego K. Rudzki i S-ka, gdzie jako kierownik techniczny zorganizował wyrób amunicji działowej w Nowo-Mińsku (obecnie Mińsk Mazowiecki).

W 1906 r. wykładał w Szkole Mechaniczno-Technicznej H. Wawelberga i S. Rotwanda technologię mechaniczną metali, maszynoznawstwo, silniki spalinowe i organizację przedsiębiorstw przemysłowych. Natomiast od 1908 r. podjął współpracę z Towarzystwem Kursów Naukowych (TKN), biorąc udział w różnych formach kształcenia. W latach 1909‑1915 był członkiem TKN wpłacając corocznie na jego fundusz 10 rubli.

W październiku 1916 r. przybył do Jekaterynosławia (później Dniepropietrowsk), gdzie ewakuowano zakłady K. Rudzkiego z Warszawy; wybudował tam fabrykę i zorganizował produkcję dla wojska. Następnie awansował na głównego mechanika Niewiańskiego Okręgu Górniczego na Uralu i kierował m.in. budową elektrowni i fabryki maszyn; w latach 1917‑1918 jako główny inżynier zakładów w Niżnim-Tagilsku na Uralu zorganizował i prowadził produkcję ciężkich pocisków artyleryjskich.

Do kraju powrócił w sierpniu 1918 r. i poświęcił się organizacji szkoły rzemieślniczej w Końskich; po ukonstytuowaniu się władz niepodległego państwa polskiego został kierownikiem wydziału w Głównym Urzędzie Zaopatrzenia Armii (GUZA) i do maja 1920 r. kierował ekspozyturą w Wiedniu. W trakcie pełnienia tej funkcji w marcu 1919 r. na podstawie wniosku Komitetu Organizacyjnego Akademii Górniczej (AG) w Krakowie MWRiOP zaproponowało mu objęcie, w charakterze prof. zw., Katedry Teorii Budowy Maszyn i Mechaniki Technicznej AG. Nominację tę otrzymał 14 kwietnia 1919 r., zaś w czerwcu 1919 r. Komitet Organizacyjny AG powierzył mu kierowanie Zakładem Mechaniki i Teorii Budowy Maszyn. Jeszcze wcześniej, bo 31 maja 1919 r. min. WRiOP mianował go pełniącym obowiązki rektora AG i zastępcą przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego. W związku z obowiązkami w GUZA nie mógł pełnić tej funkcji, zrezygnował z kariery naukowej na rzecz pracy w przemyśle i został dyrektorem Zakładów Amunicyjnych „Pocisk”. Kierował jednocześnie budową dwóch fabryk tych zakładów w Rembertowie i na Pradze - przy czym w tej ostatniej w latach 1922‑1926 pełnił funkcję dyrektora. Równolegle nadzorował budowę fabryki materiałów wybuchowych Sp. Akc. „Nitrat” i Sochaczewskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu. W latach 1926‑1932 był dyrektorem technicznym, a następnie do 1934 r. doradcą technicznym Polskich Zakładów Skody Sp. Akc. na Okęciu.

W 1920 r. podjął ponownie wykłady w Państwowej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda i prowadził je do 1934 r. W lutym 1929 r. nawiązał współpracę z Politechniką Warszawską, podejmując wykłady zlecone z wyrobu amunicji i dział w Sekcji Uzbrojenia Wydziału Mechanicznego. Po śmierci prof. H. Mierzejewskiego (28 czerwca 1929 r.) rozpoczęto poszukiwania kandydata na szefa Katedry Konstrukcji i Technologii Obrabiarek. Komisja, po rozpatrzeniu wielu kandydatur wybrała go (wrzesień 1930 r.), początkowo na zastępcę prof., a od 26 maja 1931 r. prof. zw. w nowo utworzonej Katedrze Obróbki Metali, do której włączono Zakład Obróbki Metali. W lutym 1929 r. rozpoczęto na Politechnice Warszawskiej nauczanie techniczno-wojskowe. Prowadził tam wykłady i ćwiczenia z wyrobu amunicji i dział oraz mobilizacji przemysłu mechanicznego do celów obrony państwa; w 1934 r. objął kierownictwo Gabinetu Wyrobu Amunicji i Dział. Po śmierci prof. W. Broniewskiego (11 stycznia 1939 r.), 1 lutego 1939 r. powierzono mu kierownictwo Zakładu Metalurgicznego. W latach 1932‑1933 był delegatem Wydziału Mechanicznego do Senatu, zaś w latach 1935‑1936 i 1936‑1937 dziekanem Wydziału Mechanicznego.

W dniu 27 września 1923 r. został członkiem korespondentem Wydziału Nauk Technicznych ANT. Wiele uwagi poświęcał naukowej organizacji pracy, był członkiem zw. Instytutu Naukowej Organizacji i Kierownictwa i przez krótki okres (1 września 1933 r. – 1 lutego 1934 r.) jego dyrektorem. Od 1930 r. wchodził w skład kierownictwa Studium Naukowej Organizacji uruchomionym przy tym Instytucie. W latach 1929‑1934 był wiceprezesem Polskiego Komitetu Naukowej Organizacji (PKNO) - zrzeszającego różne polskie instytucje i stowarzyszenia, zajmujące się naukową organizacją pracy i reprezentującego je w Międzynarodowym Komitecie Naukowej Organizacji.

W dniu 24 sierpnia 1939 r. na zlecenie min. spraw wojskowych wyjechał do Anglii jako rzeczoznawca przy zakupie obrabiarek. Po nieudanej próbie powrotu do kraju zamieszkał w Anglii, pracując w przemyśle zbrojeniowym. W londyńskim Ognisku Polskim zorganizował we wrześniu 1940 r. zebranie 220 techników, na którym powołano Stowarzyszenie Techników Polskich w Wielkiej Brytanii (STP) i wybrano go prezesem. Funkcję tę sprawował do 14 grudnia 1941 r. - wówczas liczba członków wynosiła 1100 osób. Już w 1940 r. podjął starania o zorganizowanie uczelni technicznej, umożliwiającej przedwojennym polskim studentom dokończenie studiów politechnicznych. W połowie 1941 r. ówczesny minister spraw wewnętrznych prof. Stanisław Kot przekazał mu oficjalne upoważnienie do zajmowania się tą sprawą. We wrześniu 1941 r. przekazał rządowi polskiemu w Londynie obszerne studium reorganizacji szkolnictwa technicznego, w tym także wyższego w wolnej Polsce. W dniu 5 stycznia 1942 r. powołano Kom. Akademickich Studiów Technicznych, której został przewodniczącym. Wyrazem uznania ze strony inżynierów angielskich było przyznanie mu w 1942 r. członkostwa Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników (IEM) w Londynie.

Po powrocie do kraju (we wrześniu 1946 r.) zajął się odbudową Katedry Obróbki Metali na Politechnice Warszawskiej, a także całego Wydziału Mechanicznego, sprawując w latach 1946‑1948 funkcję dziekana. W 1946 r. objął stanowisko dyrektora Instytutu Obrabiarek i Narzędzi w Warszawie. W tymże roku został członkiem zwyczajnym Polskiej Akademii Nauk Technicznych. Od 26 listopada 1949 r. był członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a w 1950 r. został wybrany przewodniczącym Komitetu Mechaniki Wydziału VI Nauk Technicznych.

Opublikował 11 książek i broszur oraz kilkadziesiąt artykułów, głównie w: „Przeglądzie Technicznym” i „Przeglądzie Mechanicznym”. Spośród książek na szczególną uwagę zasługują: „Silniki spalinowe” - podręcznik teorii budowy silników spalinowych (1913), „Szkic współczesnego stanu przemysłu obrabiarek do metali” (1931), „Zasady mobilizacji przemysłu na potrzeby obrony państwa” (1934 - praca wydana również w jęz. rosyjskim, niemieckim i francuskim), „Skrawanie twardymi stopami” (1936), „Obrabiarki ciężkie” (1938), „Szkolnictwo techniczne w Wielkiej Brytanii” (Londyn 1941).

Należał do inicjatorów powołania w 1924 r. Polskiego Komitetu Normalizacyjnego (PKN); od 1925 r. skoncentrował się na kierowaniu Kom. Maszyn. W listopadzie 1928 r. wszedł w skład Rady Nadzorczej Kom. Techniki Warsztatowej PKN, a po śmierci prof. H. Mierzejewskiego objął po nim (19 grudnia1929 r.) przew. Kom. Techniki Warsztatowej i jej Rady Nadzorczej, sprawując je do wybuchu wojny. 

Działalność społeczną rozpoczął w Kole Mechaników Stowarzyszenia Techników w Warszawie, gdzie w 1913 r. pełnił funkcję skarbnika. W kolejnych latach aktywnie działał w Stowarzyszeniu Techników w Warszawie (ST). W 1922 r. był zastępcą przewodniczącego Koła Mechaników, a w latach 1924‑1925 członkiem zarządu. Wygłaszał i organizował odczyty oraz brał udział w dyskusjach naukowo-technicznych. Pracował również w agendach stowarzyszenia jako członek Wydziału Posiedzeń Technicznych (1925), Wydziału Wydawnictw Technicznych (1925‑1929), zastępca skarbnika ST (1932‑1934) i delegat do Rady Naukowo-Technicznej. Utrzymywał kontakty ze środowiskiem absolwentów szkoły Wawelberga i Rotwanda, przewodnicząc w 1929 r. obradom ich zjazdu. Mimo aktywnej działalności w ST nie aprobował jego form organizacyjnych. Podczas I Zjazdu Inżynierów Mechaników we wrześniu 1923 jako jeden z pierwszych wysunął postulat utworzenia Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich (SIMP). Po powołaniu SIMP brał udział w konferencjach naukowych (1926), a następnie angażował się w działalność organizacyjną Stowarzyszenia. Był członkiem Prezydium V Zjazdu SIMP (1931), X Zjazdu SIMP (1936) oraz XI Zjazdu (1937). Należał również do grona inicjatorów utworzenia Towarzystwa Wojskowo-Technicznego SIMP i po jego powstaniu w 1932 roku wszedł w skład zarządu oraz komisji rewizyjnej. Od 1935 r. był członkiem komitetu redakcyjnego „Przeglądu Mechanicznego”, a w latach 1936‑1937 przewodniczył Sekcji Warsztatowej SIMP.

• Krzyż Komandorski Orderu Polonia Restituta

• Ojciec: Zygmunt
• Matka: Helena z Kriegerów
• Żona: Mabel Preston
• Dzieci: Stefan, Helena i Kazimierz

Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 299a-1-27).