Repozytorium biogramów SIMP
prof. Tadeusz Sołtyk
Członek Honorowy SIMP
- Najważniejsza funkcja w SIMP
- Prezes Towarzystwa Polskich Inżynierów Lotnictwa SIMP
- Zawód
- Konstruktor
- Specjalność
- Budowa samolotów
- Data i miejsce urodzenia
- 30 sierpnia 1909 r., Radom
- Data i miejsce śmierci
- 14 lipca 2004 r., Warszawa
Wybitny konstruktor lotniczy, twórca pierwszego polskiego samolotu o napędzie odrzutowym TS11 ISKRA, prezes Towarzystwa Polskich Inżynierów Lotnictwa SIMP (1952‑1953), patriota i społecznik.
Edukacja i przygotowanie zawodowe
W 1918 r. uczęszczał do szkoły w Radomiu. Jako uczeń uprawiał żeglarstwo, budował modele latające i był członkiem Sokoła. W 1928 r. uzyskał maturę w gimnazjum matematyczno-przyrodniczym im. T. Chałubińskiego w Radomiu oraz zdał egzamin na Wydział Elektryczny Politechniki Warszawskiej (PW), lecz po kilku miesiącach przeniósł się na Wydział Mechaniczny. Jesienią 1928 r. pomagał w organizacji II Krajowego Konkursu Awionetek na lotnisku mokotowskim w Warszawie. Podczas studiów był członkiem Sekcji Żeglarskiej Akademickiego Związku Sportowego. Ukończył I Morski Kurs Żeglarski zorganizowany przez gen. Mariusza Zaruskiego. Został członkiem zarządu sekcji oraz członkiem Komisji Technicznej Polskiego Związku Żeglarskiego, a po wojnie był jej przew. Należał do klubu żeglarskiego START i Yacht Klubu Polski; były one miejscem realizowania pasji sportowych i rywalizacji konstruktorskich, ta ostatnia owocowała nowymi, bardziej wyrafinowanymi konstrukcjami, lepiej halsującymi, ostrzej chodzącymi na wiatr. Przed II wojną światową dwa razy wygrał prestiżowe Regaty o Puchar Prezydenta w kl. S, na łódkach własnej konstrukcji. Skonstruował szereg żaglówek różnych klas, noszących nazwę Kumka, których plany były rozpowszechniane do budowy amatorskiej. Wśród nich był jacht morski, kabinowy, stalowy, spawany - Kumka IV, prawdopodobnie pierwsza spawana konstrukcja pływająca na świecie, pływała po Bałtyku i wielkich jeziorach. Kadłub tego jachtu odnaleziono na poczaątku XXI w. w płn.-wsch. części Polski i przetransportowano do Muzeum Morskiego w Elblągu, jego remont i rekonstrukcję wspierał szkicami dot. wykończenia i wyposażenia. Skonstruował i wybudował dwa bojery, osobiście wybierał systemy sterowania. W 1936 r. był kierownikiem obozu treningowego polskich żeglarzy na Olimpiadę 1936 r. W 1932 r. przeszedł kurs szybowcowy w Polichnie k. Chęcin, zdobywając kat. A pilota szybowcowego. W 1934 r. otrzymał dyplom inż. mechanika specjalności lotniczej. Następnie ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Dęblinie, uzyskując w 1935 r. stop. plutonowego pchr. pilota rezerwy. Od 1 września 1935 r. pracował w Biurze Konstrukcyjnym Wydz. Studium w Państwowych Zakładach Lotniczych (PZL) w Wytwórni Płatowców Nr 1 na Okęciu-Paluchu jako konstruktor w zespole inż. S. Praussa, gdzie został jego zastępcą. Brał udział w dopracowaniu samolotu rozpoznawczo-bombowego PZL.23B Karaś, przerobił go na wersję doświadczalną PZL.42 z podwójnym usterzeniem, wziął udział w zaprojektowaniu samolotu rozpoznawczo-bombowego PZL.46 Sum i uruchomieniu jego produkcji.
Działalność zawodowa i naukowa
W LWD głównie jego współpracownikami byli: mgr inż. J. Leyko, mgr inż. W. Frąckowiak, mgr inż. S. Kuczewski i mgr inż. J. Rzewuski, a konsultantem był prof. Cz. Witoszyński. LWD były początkowo nastawione na projektowanie samolotów dla lotnictwa sportowego. Miały być one napędzane silnikami rzędowymi Walter. Jednakże pod naciskiem władz wojskowych i partyjnych, ministerstwo zostało zmuszone do unieważnienia już podpisanej umowy licencyjnej z CSRS. W tym czasie zmieniono założenia Planu Trzyletniego i postanowiono cały przemysł lotniczy podporządkować Ministerstwu Przemysłu. Przyjął wówczas zamówienie od wojska na napędzany sowieckim silnikiem gwiazdowym M-11 samolot szkoleniowo-treningowy Junak, którego prototyp został oblatany w 1948 r. Samolot ten wszedł do produkcji w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego (WSK) nr 4 na Okęciu w 1952 r. w wersji Junak-2, jako jedyny samolot polskiej konstrukcji produkowany w kraju w pierwszej połowie lat 50. W latach 1949‑51 we wszystkich Krajach Demokracji Ludowej zlikwidowano rodzime lotnicze biura konstrukcyjne; do produkcji weszły samoloty konstrukcji sowieckiej, a własnej konstrukcji były produkowane tylko samoloty szkoleniowe. W tej sytuacji Miś i Żuraw nie miały szans na produkcję. Podczas pobytu w Łodzi był st. asystentem w Katedrze Budowy Płatowców na Oddziale Lotniczym Wydziału Mechanicznego Politechnice Łódzkiej oraz prowadził do 1951 r. wykłady z budowy samolotów na Politechnice Gdańskiej. Był członkiem zarządu Aeroklubu Łódzkiego i komisarzem technicznym.
W 1949 r. objął stanowisko dyrektora LWD, które pełnił do maja 1950 r., gdy LWD przemianowano na WSK Nr 6 i zamieniono w zakład produkcyjny. W październiku 1950 r. został przeniesiony na stanowisko głównego konstruktora do WSK nr 4 na Okęciu, lecz bez możliwości tworzenia i realizowania nowych konstrukcji. Po uruchomieniu w WSK nr 4 produkcji Junaków-2 otrzymał w 1952 r. za ten samolot Nagrodę Państwową II stopnia. Gdy w 1952 r. zaistniała możliwość tworzenia biur konstrukcyjnych, został kierownikiem takiego biura w Instytucie Lotnictwa (IL). Tam opracował projekt wstępny Junaka z chowanym podwoziem, nazwany Chwat, nie zrealizowany oraz dokumentację trójkołowej odmiany Junaka nazwanej Junak-3, oblatanej w 1953 r., Junaków-2 wyprodukowano 108, zaś Junaków-3 - 148, łącznie 256 szt. W IL opracowano też w 1953 r. wersję sanitarną samolotu szkoleniowo-łącznikowego CSS-13 (licencja Po-2) oznaczoną S-13 i zbudowaną w serii 93 szt. W IL na zamówienie wojska zaprojektował metalowy samolot szkoleniowo-treningowy TS-8 Bies (pierwszy lot 1955 r.). W 1955 r. uzyskał stopień docenta. Bies był pierwszym polskim samolotem wystawionym po wojnie na Międzynarodowym Salonie Paryskim (1956 r.). W 1956 r. na Biesie ustanowiono 7 rekordów krajowych i międzynarodowych. Prototypy Biesa zbudowano w IL, serię informacyjną w WSK-Okęcie, zaś produkcję seryjną podjęła WSK-Mielec. Wyprodukowano 242 Biesy. Samoloty Bies były użytkowane przez wojsko, a następnie aerokluby przez 30 lat.
W grudniu 1957 r. biuro konstrukcyjne IL przeniesiono do WSK-Okęcie do utworzonego Ośrodka Konstrukcji Lotniczych (OKL). Tam został kierownikiem Biura Płatowcowego OKP-1. Jego głównymi współpracownikami byli: mgr inż. J. Świdziński, mgr inż. R. Sznee, mgr inż. J. Lamparski, mgr inż. J. Winiarski, mgr inż. L. Żurkowski, mgr inż. T. Pszenicki i mgr inż. W. Sołtyk (brat). W OKL zaprojektował pierwszy polski samolot odrzutowy, szkolno-treningowy TS-11 Iskra. Prototyp Iskry wykonał pierwszy lot w 1960 r. Za opracowanie tego samolotu otrzymał w 1960 r. nagrodę MON, a w 1963 r. zespołowi konstrukcyjnemu przyznano nagrodą i tyt. „Mistrza Techniki 1962”. W 1964 r. na Iskrze A. Abłamowicz i L. Natkaniec pobili 4 rekordy międzynarodowe. Iskra była produkowana przez 25 lat (1963‑88) w WSK-Mielec. Zbudowano jej 422 sztuki, w tym 50 na eksport do Indii. Łącznie zostało zbudowanych 1050 samolotów konstrukcji. W Kalifornii (USA) działa klub latających na Iskrach (posiada ok. 40 szt.), członkowie chwalą znakomitą aerodynamikę i dobrą stateczność samolotu.
W pierwszej połowie lat 60. w OKL dostosował samolot transportowy Ił-14 do zrzutów wojsk. oraz kierował opracowaniem wersji samolotu wielozadaniowego PZL-104, oznaczonymi Wilga 40 i Wilga 43, które wykonano w postaci prototypów, opracowano projekt naddźwiękowego samolotu treningowego TS-16 Grot, zbudowano jego makietę oraz projekt samolotu rolniczego TS-17 Pelikan, którego wykonano dok. i makietę. Gdy w połowie lat 60. władze państwowe zaczęły likwidować polski przemysł lotniczy, a władze radzieckie opiniujące projekty dla polskiego wojska nie widziały potrzeby budowy Grota, w dniu 1 marca 1967 r. podjął pracę w Przemysłowym Instytucie Automatyki i Pomiarów „Mera-PIAP” w Warszawie w Ośrodku Automatyki Mechanicznej jako kierownik zespołu ds. automatyzacji statków. Tam pod jego kierunkiem powstały: układ sterowania silnika okrętowego, automatyka elektrowni okrętowej, układ automatycznego sterowania silników turbinowego kutra torpedowego, zdalne sterowanie siłowni holownika z dwoma śrubami napędowymi, zdalne sterowanie silnikami jachtu pełnomorskiego Barbary Johnson Piaseckiej „Mazurka”, szybka drukarka do komputerów, system automatyzacji i komputeryzacji magazynów oraz prototypy robotów przemysłowych. W 1976 r. został prof. nzw. W 1979 r. przeszedł na emeryturę, mimo to pracował nadal w PIAP.
W latach 50. wykładał na Wydziale Lotniczym PW i w WAT. Był członkiem rad naukowych w Instytucie Lotnictwa, Instytucie Technicznym Wojsk Lotniczych, Wojskowym Instytucie Medycyny Lotniczej i Przemysłowym Instytucie Automatyki i Pomiarów oraz członkiem Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej Kadr Naukowych. W 1981 r. powrócił do działalności lotniczej. Został konsultantem PZL Warszawa Okęcie przy budowie samolotu szkolno-treningowego PZL-130 0rlik. W latach 1989‑1992 był konsultantem naukowym IL. Był członkiem SIMP, związanym z Sekcją Lotniczą i Towarzystwem Polskich Inżynierów Lotnictwa, a od 1990 członkiem Krajowej Rady Lotnictwa. Po II wojnie światowej już w mniejszym stopniu zajmował się żeglarstwem. Dwie ostatnie konstrukcje szkutnicze z początku lat 60., to własnoręcznie, przy pomocy kilkunastoletniego s. Stanisława, wykonane w garażu, ze sklejki i sosnowych listew łodzie przystosowane do przewożenia na dachu samochodu - żaglówka i kanadyjka. Były to konstrukcje ekstremalnie lekkie. Zbudowano liczne kopie, ponieważ udostępniał plany zainteresowanym.
Był autorem książek: „Konstrukcja jachtów” (1938, nieopublikowana), „Polska myśl techniczna w lotnictwie 1919‑39 i 1945‑65 W. 1983), „Błędy i doświadczenia w konstrukcji samolotów” (W. 1986), „Amatorskie projektowanie samolotów” (W. 1995) oraz wspomnień „Dwa żywioły, dwie pasje” (W. 1997). Na szczególną uwagę zasługuje obszerna, czteroczęściowa rozprawa, opublikowana w „Prz. Lotniczym” (2002 nr 7-10), pt. „Samoloty, które zabijają. Rzecz o stateczności bocznej”, w której zaprezentował wzory określające warunki stateczności, żeby konstrukcję można było sprawdzić w fazie projektowania, nie na żywym człowieku. Była to ostatnia jego praca.
Działalność w SIMP
Prezes Towarzystwa Polskich Inżynierów Lotnictwa SIMP (1952‑1953).
Odznaczenia i wyróżnienia
- Złoty Krzyż Zasługi (1955)
- Krzyż Kawalerskim OOP
- Odznaka Zasłużony Pracownik IL i PZL-Warszawa Okęcie
- Medal „Skrzydła Puławskiego" (1986)
- Medal Sekcji Lotniczej SIMP
Życie prywatne i rodzina
- Ojciec: Stefan
- Matka: Irena Jotkiewicz
- Żona: Jadwiga Krasnodębska
- Dzieci: Andrzej (ur. 1946), Anna (ur. 1948) i Stanisław (ur. 1950)