inż. Witold Kazimierz Wierzejski

Witold Kazimierz Wierzejski urodził się 28 lutego 1882 r. we wsi Derebczyn na Podolu, jako syn urzędnika cukrowni. Ukończył gimnazjum realne w Winnicy, gdzie jako uczeń V klasy zorganizował nielegalną bibliotekę polską, która była zaopatrywana w konspiracyjne wydawnictwa PPS. W 1900 r. Wierzejski otrzymał świadectwo maturalne i wstąpił na Wydział Mechaniczny Instytutu Politechnicznego w Kijowie. W czasie studiów należał do Korporacji Polaków Uniwersytetu i Instytutu Politechnicznego w Kijowie, założonej w 1884 r., współpracując ze związanym z korporacją polskim lewicowym tygodnikiem „Świt” (1906‑1908). W. jako przedstawiciel polskiej młodzieży w zarządzie Akademickiej Biblioteki Politechnicznej, zdołał przeforsować decyzję o założeniu w niej działu polskiego. 

Należał do głównych organizatorów powstałego po 1905 r. Związku Gniewańskiego (nazwa pochodziła od cukrowni "Gniewań” w pobliżu Winnicy), będącego związkiem zawodowym pracowników umysłowych w rolnictwie i przemyśle rolnym na Ukrainie, stojącym na gruncie idei niepodległości Polski. Pełnił w tym związku przez trzy lata funkcje: członka zarządu i sekretarza generalnego, był współredaktorem czasopism wydawanych przez związek: „Współczesna Praca”, „Zjednoczenie” i „Pracownik”. Po kilku latach Związek Gniewański został rozwiązany przez władze carskie.

Wierzejskiego uznanno za czołowego działacza wśród socjaldemokratycznych studentów polskich w Kijowie. Ostro zwalczał politykę endecji w czasie wyborów do I Dumy Państwowej na początku 1906 r., polemizując na jednym z wieców z samym Romanem Dmowskim. Konsekwencją tak aktywnej działalności politycznej Wierzejskiego był dwukrotny pobyt w więzieniu - w 1903 r. i 1907 r. oraz cztery wydalenia z uczelni i towarzyszące im nadzory policyjne. Dopiero w 1912 r. udało mu się ukończyć studia.

W roku 1912 objął stanowisko wicedyrektora w jednej z większych cukrowni na Podolu. W 1914 r. przeszedł do przemysłu maszyn i narzędzi rolniczych, od 1916 r. pracował w fabryce w Jekaterynosławiu (później Dniepropietrowsk), zajmując kolejno stanowiska: konstruktora, szefa biura technicznego i dyrektora. Prowadził tam bardzo aktywną działalność społeczną w Polskim Klubie Demokratycznym (1500 członków); jako jego prezes doprowadził do zjednoczenia organizacji polskich na terenie Ukrainy południowej w Radę Organizacji Polskich, został jej wiceprezesem i kandydatem na posła do - pozostałego jedynie w projektach - sejmu polskiego na Ukrainie. W okresie walk bolszewików z gen. Denikinem, wiosną 1919 r., W. zdołał skłonić bolszewicką radę rewolucyjną do wyłączenia Polaków z mobilizacji. Brał udział w Zjeździe Techników Polaków w Moskwie, który odbył się w dniach 23-28 września 1917 r., wygłaszając w sekcji ekonomicznej referat: „Odbudowa ekonomiczna Polski”.

Po powrocie do Polski w połowie lipca 1919 r. Wierzejski zamieszkał w Warszawie i pracował kolejno: jako dyrektor techniczny Kooperacji Rolnej, od 1920 r. w firmie "Zawadzki Jan i Sp. - Zjednoczenie Polskich Fabryk Maszyn i Narzędzi Rolniczych”, zaś w 1922 r. zorganizował "Zjednoczenie Polskich Fabryk Maszyn i Narzędzi Rolniczych w Warszawie, Lublinie i Sierpcu”, którego został dyrektorem. Równocześnie w latach 20. był członkiem zarządu Zakładów Mechanicznych „Ursus” i Tow. Akcyjnego Gostyński i S-ka, a od 1922 r. wchodził w skład Rady Spółki Akcyjnej Zjednoczeni Polscy Przemysłowcy Metalowi.

Wierzejski aktywnie działał w powstałym 11 września 1920 r. Polskim Związku Przemysłowców Metalowych (PZPM), początkowo był zastępcą członka Zarz. Gł., od 1923 r. wszedł w skład Zarz. Oddziału Warsawskiego., w Iatach 1924‑29 był członkiem Rady Związku. Działalność w PZPM skupił w Grupie II: Wytwórnie Maszyn i Narzędzi Rolniczych, wchodził w skład jej zarządu i komitetu wykonawczego, zaś w latach 1927‑29 sprawował funkcję prezesa zarządu tej grupy. Z inicjatywy tej grupy utworzono 8.XI.1924 r. miesięcznik „Maszyny Rolnicze”, z udziałem W. jako redaktora. Był członkiem licznych rad i zarządów firm m.in. w: Zakładach Mechanicznych Ursus SA, Towarzystwie Przemysłu Włókienniczego w Zgierzu, SA "Lana”,  Izbie Handlowej dla Bliskiego Wschodu i Banku Gospodarstwa Krajowego.

Przełom w karierze Witolda Wierzejskiego związany był z wyborem 1 czerwca 1926 r. prof. Ignacego Mościckiego na prezydenta RP, któremu marszałek J. Piłsudski oddał pod osobisty nadzór cały przemysł zbrojeniowy. Mościcki mając do Wierzejskiego nieograniczone zaufanie przyczynił się do mianowania go w 1927 r. dyrektorem naczelnym Państwowych Wytwórni Uzbrojenia (PWU) i utrzymania go na tym stanowisku, mimo konfliktów z władzami wojskowymi, do wybuchu Il wojny światowej. PWU było przedsiębiorstwem wielozakładowym, składającym się z czterech wytwórni: Państwowej Fabryki Karabinów w Warszawie, Państwowej Fabryki Broni w Radomiu, Państwowej Fabryki Amunicji 
w Skarżysku i Państwowej Fabryki Sprawdzianów w Warszawie. Poza Państwową Fabryką Karabinów pozostałe zakłady były obiektami zupełnie nowymi, uruchomionymi w latach 1925‑27. PWU - wyposażone w najnowsze maszyny i urządzenia należały do najnowocześniejszych przedsiębiorstw przemysłowych w Polsce. Produkowały Iiczne rodzaje broni, poczynając od pistoletów ręcznych na sprzęcie artyleryjskim kończąc. Dzięki inwestycjom dokonywanym w latach 1927‑38 PWU szybko rozwijały się, a majątek tego przedsiębiorstwa powiększył się trzykrotnie. Znacznie wzrosła liczba zatrudnionych, z 6838 w 1930 r. do 12 579 osób w 1938 r., w tym 10 914 robotników oraz 1 655 inżynierów 
i urzędników; PWU znajdowały się w rzędzie największych przedsiębiorstw przemysłowych w Polsce. Sukcesy swoje odnotowały, m.in. dzięki fachowości, wiedzy i zdolnościom organizacyjnym W. Forsował on i zdołał obronić (przy poparciu I. Mościckiego i wicepremiera E. Kwiatkowskiego) pogląd, że wojsko nie powinno zajmować się wytwarzaniem uzbrojenia, lecz dawać przemysłowi zamówienia, co wywoła konkurencję, a przez to lepszą i tańszą produkcję. Wierzejski był związany politycznie z lewicą sanacyjną; gdy 27 czerwca 1928 r. nastąpiło połączenie Związku Naprawy Rzeczypospolitej z Partią Pracy i utworzono Zjednoczenie Pracy Wsi i Miast. Wierzejski wszedł w skład jego zarządu głównego. Witold Wierzejski istotnie przyczynił się do rozwoju przemysłu zbrojeniowego w Centralnym Okręgu Przemysłowym (COP), zasiadał we władzach różnych przedsiębiorstw, np. w latach 30 był członkiem zarządu Towarzystwa Starachowickich Zakładów Górniczych; jako członek zarządu Zjednoczenia Elektrowni Okręgu Radomsko-Kieleckiego wiele uwagi poświęcał elektryfikacji COP i budowie pierwszej w Polsce linii najwyższego napięcia 150 kV z Mościc do Starachowic, przedłużonej następnie do Warszawy.

Działalność społeczną W. początkowo skoncentrował w utworzonym 3 grudnia 1932 r. Towarzystwie Wojskowo-Technicznym, gdzie wchodził w skład pierwszego zarządu, potem w latach 1934‑37 był prezesem SIMP, ożywiając znakomicie jego działalność i przekształcając w organizację masową. Potrafił zgromadzić wokół siebie grono młodych, aktywnych działaczy. Za jego kadencji liczba członków SIMP wzrosła z 371 w końcu 1934 r. do 1115 w październiku 1937 r. Regularnie odbywały się zjazdy mechaników polskich, powołano do życia wiele nowych kół i sekcji, rozszerzono wydatnie akcje odczytowe, powołano do życia nowe miesięczniki: „Wiadomości SIMP” (1934) i „Przegląd Mechaniczny” (1935), w którym W. należał do komitetu redakcyjnego. Przyczynił się do zorganizowania I Polskiego Kongresu Inżynierów we Lwowie (12-14 listopada 1937 r.) i I Polskiego Kongresu Techników w Warszawie (3-4. grudnia 1938 r.), wchodząc także w skład ich komitetów honorowych. W. interesował się problemami naukowej organizacji pracy; 28 kwietnia 1930 r. wybrano go członkiem zwyczajnym Instytutu Naukowej Organizacji.

Po wybuchu II wojny światowej W. opuścił Polskę i udał się do Francji, gdzie zorganizował przy Związku Polaków we Francji - Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Polskich na Emigracji z siedzibą w Marsylii i był jego prezesem. Po klęsce Francji znalazł się w Anglii, ale o jego działalności w tym kraju niestety nic nie wiadomo, można jedynie przypuszczać, że był jednym z wielu polskich inżynierów wspierających swoją wiedzą angielski przemysł zbrojeniowy. Po zakończeniu II wojny światowej W. rzucił - wśród inżynierów nie zamierzających powrócić do kraju - pomysł zorganizowania grupy fachowców przemysłu zbrojeniowego i zaoferowania ich usług różnym krajom podejmującym rozbudowę przemysłu wojskowego. Długie pertraktacje z kilkoma placówkami dyplomatycznymi dały pozytywny rezultat jedynie w Argentynie. W. w imieniu 16 inżynierów podpisał umowę na 2 lata z Direccion General de Fabricaciones Militares w Buenos Aires. Członkowie tej grupy przybywali do Argentyny w okresie od X do XII.1947 r. W. podjął pracę w fabryce broni w Rosario, gdzie zajmował się organizacją produkcji. Równocześnie włączył się w działalność powstałego 12 lipca 1947 r. Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Polskich w Argentynie (SITP), gdzie w latach 1948‑50 pełnił funkcję prezesa. Na lata te przypada najlepszy okres rozwoju SITP; osiągnęło ono w 1950 r. największą liczbę członków - 267 oraz rozwinęło szeroką działalność zawodową. Z inicjatywy W. zorganizowano akcję odczytową obejmującą nie tylko członków SITP, ale także kadrę inżynierską fabryk argentyńskich, dzięki czemu inżynierowie polscy zdobyli uznanie w argentyńskim środowisku technicznym. W lipcu 1948 r. Wierzejski zaproponował utworzenie czasopisma „Technika” i stanął na czele jego komitetu redakcyjnego. Trudności finansowe spowodowały, że pierwszy i jedyny numer ukazał się dopiero pod koniec 1950 r., a więc już po śmierci Wierzejskiego

Został odznaczony Medalem Niepodległości (1933) za wkład w dzieło odzyskania niepodległości i Złotym Krzyżem Zasługi (1937)

Witold Wierzejski zmarł w X.1950 r. w Argentynie. Jego żona Jadwiga, będąca aktywną działaczką Rodziny Technicznej (kobieca organizacja samopomocowa i kulturalna funkcjonująca przy SITP) po śmierci męża powróciła do Polski. W latach 1953‑63 SITP fundowało stypendium im. W. dla studenta pochodzenia polskiego, uczącego się na argentyńskiej wyższej uczelni technicznej.