mgr inż. Witold Leon Gokieli

Najważniejsza funkcja w SIMP: Zastępca Przewodniczącego Zarządu Głównego
Zawód: Mechanik
Data i miejsce urodzenia: 10 lipca 1904 r., Częstochowa
Data i miejsce śmierci: 5 lipca 1956 r., Warszawa

Polski inżynier, uczestnik walk o niepodległość Polski, kombatant wojny polsko-bolszewickiej, w czasie II wojny światowej oficer ZWZ-AK, powstaniec warszawski, więzień III Rzeszy, a następnie Polski Ludowej.
Jego działalność konspiracyjna koncentrowała się na produkcji materiałów wojskowych, co czyni go jednym z najbardziej znanych inżynierów polskiego podziemia w czasie II wojny światowej.

Edukacja i przygotowanie zawodowe

W latach 1914‑1918 przebywał w Rosji. Po powrocie do kraju ukończył w Częstochowie (1921) Państwowe Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza, a następnie podjął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej; był uznany za jednego z najzdolniejszych studentów. W 1926 r. uzyskał dyplom inż. mechanika. Następnie odbył roczną praktykę we francuskich fabrykach lotniczych, a w Paryżu studiował teorię lotnictwa.

Działalność zawodowa i naukowa

Od listopada 1927 r. do grudnia 1929 r. pracował w Podlaskiej Wytwórni Samolotów. W latach 1930‑1939 był zatrudniony w Państwowych Wytwórniach Uzbrojenia (PWU): w Fabryce Broni w Radomiu, Fabryce Amunicji w Skarżysku (szef działu zapalników), w Biurze Robót Specjalnych przy Naczelnej Dyrekcji PWU w Warszawie jako szef Biura Projektowania Fabryki Amunicji nr 2 w Kraśniku, a od października 1938 r. - jako jej dyrektor techniczny.

We wrześniu 1939 r. został ewakuowany wraz z fabryką do Krzemieńca. Kolejny transport maszyn rozbiło w drodze lotnictwo niemieckie. Powrócił w październiku 1939 r. do Lublina, a w sierpniu 1940 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie do połowy 1941 r. pracował jako robotnik w Wydziale Mechanicznym Dyrekcji Tramwajów Miejskich. Po pewnym czasie stał się faktycznie kierownikiem Biura Technicznego, pozostając nominalnie pracownikiem fizycznym.

Od jesieni 1940 r. do początku 1944 r. wykładał również technologię metali i drewna w Szkole Mechanicznej II stopnia T. Synoradzkiego oraz w Wieczorowej Zawodowej Dokształcającej Szkole Miejskiej. Jednocześnie od września 1940 r. był członkiem Związku Walki Zbrojnej, a później Armii Krajowej. Szef Biur Wojskowych „Benedykt” (ppłk Ludwik Muzyczka) powołał go na szefa Biura Przemysłu Wojennego i mianował na swojego drugiego zastępcę. Zadaniem Biura Przemysłu Wojennego był wywiad przemysłowy w zakładach produkujących sprzęt wojskowy i broń, znajdujących się pod zarządem niemieckim, zabezpieczenie zakładów przed zniszczeniem przez Niemców wycofujących się, a także przygotowanie się do przejęcia zakładów i uruchomienia produkcji.

W 1942 r. stworzono Oddział Produkcji Konspiracyjnej Sztabu Komendy Głównej AK, którego zadaniem było organizowanie produkcji w poszczególnych okręgach. Został Szefem tego oddziału (pseud. „Ryszard”), uznany za doskonałego organizatora, odważnego a równocześnie rozważnego i niezawodnego żołnierza. Pełniąc tę funkcję, był bezpośrednio podporządkowany ówczesnemu zastępcy komendanta AK - gen. Tadeuszowi Komorowskiemu, ale współpracował również w dalszym ciągu z ppłk. L. Muzyczką.

Konspiracyjna produkcja obejmowała pistolety maszynowe Steny i Błyskawice (wykonywano ich przeszło 1000 szt. rocznie - materiały źródłowe podają większe liczby), amunicję pistoletową, granaty ręczne dwóch typów (wykonano ich ponad pół mln szt., niestety część z nich w magazynach wpadła w ręce Niemców), materiały wybuchowe (65-70 Mg), świece dymne, ognie sygnalizacyjne, gazy łzawiące, miny, miotacze ognia, zapalniki, spłonki saperskie, butelki zapalające, części zamienne do broni małokalibrowej itp.

Brał udział w powstaniu warszawskim, a po jego upadku był więźniem obozów niemieckich (Stalag Lamsdorf i Oflag II D Grossborn). Opracował tam skrypt do wykładów w szkole inżynierskiej, która miała być uruchomiona w obozie. Ewakuowany z obozem w styczniu 1945 r., przebył pieszo ok. 700 km szlak poprzez Sandbostel do Lubeki. W maju 1945 r. obóz został wyzwolony przez wojska angielskie.

Do kraju powrócił w listopadzie 1945 r. i z właściwą sobie energią przystąpił do odbudowy przemysłu. W grudniu 1945 r. objął stanowisko dyrektora technicznego w Centralnym Zarządzie Przemysłu Zbrojeniowego, a po jego likwidacji w 1947 r. został przeniesiony na stanowisko dyrektora technicznego w Dyrekcji Średniego i Precyzyjnego Przemysłu Maszynowego, będącej jednostką organizacyjną Centralnego Zarządu Przemysłu Metalowego. Równocześnie od maja 1948 r. pracował w Polskim Komitecie Normalizacyjnym jako zastępca przewodniczącego Wydziału Mechaniki i członek Rady Normalizacyjnej.

W kwietniu 1949 r. został odwołany ze stanowiska w dyrekcji i rozpoczął pracę w Biurze Projektowym Zakładów Przemysłu Metalowego i Elektrotechnicznego „Prozamet”, jako generalny projektant Fabryki Łożysk Kulkowych w Kraśniku. Zaraz po ukończeniu tego projektu 9 września 1949 r. został aresztowany i był więziony w areszcie śledczym przez 5 lat (do 2 grudnia 1954 r.). W latach 1955‑1956 był nadal pracownikiem „Prozametu”. Najwyższy Sąd Wojskowy, postanowieniem z dnia 31 grudnia 1954 r. umorzył przeciwko niemu postępowanie karne na podstawie amnestii. We wrześniu 1957 r. został pośmiertnie całkowicie zrehabilitowany.

Był również tłumaczem książek technicznych z języka rosyjskiego, współredaktorem słownika technicznego polsko-rosyjskiego i rosyjsko-polskiego oraz autorem skryptów i recenzentem książek technicznych.

Działalność w SIMP

Był czynnym działaczem SIMP - w 1936 r. współorganizował Oddział w Skarżysku. Po wojnie wszedł do pierwszych władz SIMP jako członek Zarządu Głównego; na zjeździe w 1947 r. został wybrany zastępcą przewodniczącego Zarządu Głównego. Brał czynny udział w organizacji pierwszego powojennego Kongresu Techników Polskich, który odbył się w Katowicach w grudniu 1946 r. i wygłosił tam 2 grudnia na zebraniu sekcji VII „Przemysł Metalowy” referat pt. „Zagadnienie przemysłu zbrojeniowego” (opracowany przez niego i pięciu innych autorów). Dużą jego zasługą było powołanie i otwarcie w 1948 r. Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej w Warszawie; był organizatorem i twórcą jej programu.

Odznaczenia i wyróżnienia

Order Virtuti Militari V kl. (1944)
Złoty Krzyż Zasługi (1937 i 1946)
Medal Zwycięstwa i Wolności (1946)

Życie prywatne i rodzina

Ojciec: Szymon
Matka: Lucyna z Rozenteldów
Żony i dzieci: 1928 Wanda Blikle, córka: Irena (ur. 1931); 1944 Eugenia Okońska, syn: Ryszard (ur. 1947)

Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w kwaterze żołnierzy Armii Krajowej.

Przypisy i bibliografia

Czemiewski K.: 0 prawdę historyczną w publikacjach o konspiracyjnej produkcji broni, PAN, W. 1979; Horodyjski-Kotecki A.; Podziemny przemysł zbrojeniowy w: Polska technika w walce z okupantem „Prz. Techniczny” nr spec., W. IX. 1966; Pogonowski FJ.: Podziemna zbrojownia, MON, W. 1975; Satora K: Produkcja uzbrojenia w polskim ruchu oporu 1939‑1944, MON, W. 1985; Praca zbior. /współautor G./: Zagadnienia przemysłu zbrojeniowego, „Prz. Techniczny”, nr kongresowy, XII 1946; Informacje żony: Eugenii Gokieli - przekaz ustny i dokumenty.

Opracowanie:

Zbigniew Skoczyński, Tom 2 SBTP, str. 62