inż. Zdzisław Nowakowski
- Najważniejsza funkcja w SIMP
- Przewodniczący Zarządu Głównego SIMP
- Zawód
- Mechanik
- Data i miejsce urodzenia
- 12 maja 1908 r., Warszawa
- Data i miejsce śmierci
- 6 kwietnia 1969 r., Warszawa
Polski inżynier mechanik, organizator polskiego przemysłu okrętowego. Podsekretarz stanu w Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego, Prezes Urzędu Patentowego PRL, Przewodniczący Zarządu Głównego SIMP.
Edukacja i przygotowanie zawodowe
Ukończył w 1926 r. Gimnazjum im. Tadeusza Reytana w Warszawie i uzyskał z końcem 1933 r. dyplom inżyniera mechanika na Politechnice Warszawskiej, gdzie w latach 1934‑1937 był starszym asystentem Zakładu Maszyn i Turbin Parowych.
Działalność zawodowa i naukowa
Pracę zawodową rozpoczął jako konstruktor narzędzi w Zakładach H. Cegielskiego w Poznaniu, następnie od 1934 r. pracował jako konstruktor, a później szef narzędziowni w Fabryce Samochodów w Ursusie, należącej do Państwowych Zakładów Inżynierii. Podczas okupacji niemieckiej był w tej fabryce pracownikiem narzędziowni i planistą, a jednocześnie współdziałał z ruchem oporu wspomagając konspiracyjną produkcję broni. W latach 1942 i 1943 był dwukrotnie więziony na Pawiaku. Po wyzwoleniu pracował jako kierownik wydziału w Południowym Zjednoczeniu Przemysłu Metalowego w Bytomiu. Od 1946 r. był członkiem Polskiej Partii Robotniczej, następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jako kierownik Śląskiej Delegatury Zjednoczenia Przemysłu Obrabiarkowego pracował od 1946 r. w Katowicach. W 1947 r. objął stanowisko dyrektora naczelnego Fabryki Obrabiarek „Poręba” k. Zawiercia, a w 1948 r. dyrektora naczelnego Centralnego Zarządu Budowy Maszyn Górniczych w Bytomiu. 18 kwietnia 1951 r. został powołany na dyrektora naczelnego Centralnego Zarządu Przemysłu Okrętowego, a po jego przemianowaniu w 1958 r. na Zjednoczenie Przemysłu Okrętowego był tam dyrektorem generalnym. Pracował na tym stanowisku przez jedenaście lat, przyczyniając się w dużym stopniu do rozwoju nowoczesnego polskiego przemysłu okrętowego, tj. do budowy stoczni i całej serii nowych typów statków, zarówno dla potrzeb kraju, jak też na eksport, zwłaszcza do Związku Radzieckiego, dzięki czemu przemysł ten stał się jedną z ważnych gałęzi gospodarki narodowej i jednym z większych producentów statków transportowych i rybackich na świecie. Z jego inicjatywy podjęte były m. in. uchwały Rady Ministrów: z 1 grudnia 1951 r. w sprawie dalszego rozwoju tego przemysłu (w uchwale była też zawarta tzw. karta stoczniowca) i z 2 lutego 1961 r. o priorytecie budowy suchego doku i jego zaplecza w Stoczni Gdyńskiej. Nakreślił też pierwszą perspektywiczną koncepcję rozwoju polskiego przemysłu okrętowego. Był też pierwszym przewodniczącym Sekcji Budowy Okrętów w Stałej Komisji Maszynowej Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. Wchodził w skład Komitetu Nadzoru Polskiego Rejestru Statków. Od 1 listopada 1962 r. do 31 stycznia 1968 r. był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego, nadzorując m. in. pracę departamentów: Planowania i Produkcji. W latach 1965‑68 sprawował również funkcję przewodniczącego Komisji Głównej Morskiej Komitetu Nauki i Techniki. Od 1 lutego 1968 r. do śmierci był prezesem Urzędu Patentowego. Był też od 1965 r. członkiem Rady Naukowej Instytutu Okrętowego Politechniki Gdańskiej.
Działalność w SIMP
Czynny w pracach społecznych Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, pełnił w nim funkcje: sekretarza generalnego (1939 r.), członka pierwszego zarządu po wojnie (marzec-kwiecień 1946 r.) oraz przewodniczącego Zarządu Głównego (1965‑69). Był również członkiem Rady Głównej i Zarządu Głównego Naczelnej Organizacji Technicznej. Od powstania w 1956 r. czasopisma „Budownictwo Okrętowe” - organu Sekcji Okrętowców SIMP ściśle współpracował z jego redakcją jako autor oraz przewodniczący, a potem członek Rady Programowej. W piśmie tym oraz wielu innych, np. „Przegląd Mechaniczny”, „Technika i Gospodarka Morska”, „Morze”, „Głos Stoczniowca", „Polish Maritime News”, „Przegląd Zachodnio-Pomorski” opublikował liczne artykuły, poświęcone rozwojowi technicznemu, produkcyjnemu i organizacyjnemu polskiego przemysłu okrętowego, które miały stanowić materiał do zaplanowanej obszernej książki. Był współautorem książki „Polski przemysł okrętowy” (W. 1959), opracował też referat „Przemysł okrętowy w Polsce Ludowej” (powielony w 1963 r.). W 1965 r. był N. członkiem Komitetu Honorowego Zjazdu Absolwentów Szkoły Inżynierskiej im. Wawelberga i Rotwanda w Warszawie.
Osiągnięcia
- Współtwórca i główny organizator powojennego polskiego przemysłu okrętowego
- Autor pierwszej długofalowej koncepcji rozwoju polskiego przemysłu okrętowego
- Doprowadził do dynamicznego wzrostu produkcji statków
- Inicjator kluczowych decyzji rządowych
- Pierwszy przewodniczący Sekcji Budowy Okrętów w Stałej Komisji Maszynowej Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), reprezentujący polski przemysł okrętowy na forum międzynarodowym
- Autor i współautor licznych publikacji naukowo-technicznych
- Podczas okupacji niemieckiej uczestniczył w działalności konspiracyjnej, wspierając produkcję broni dla ruchu oporu; dwukrotnie był więziony na Pawiaku.
Odznaczenia i wyróżnienia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Order Sztandaru Pracy II klasy
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy
Życie prywatne i rodzina
- Ojciec: Jan
- Matka: Bronisława z Pawłowskich
- Żona: Zofia Łopaczewska (małżeństwo zawarte w 1940)
- Dzieci: Krystynę (ur. 1944), Roman (ur. 1946), Bogdan (ur. 1953)
Pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Komunalnym na Powązkach.
Przypisy i bibliografia
Bibliografia Pomorza Gdańskiego za rok 1961, Wr. - W. 1975; toż za rok 1962; Bibliografia retrospektywna polskiego piśmiennictwa technicznego za lata 1945‑1949, W. 1954; Bibliografia zawartości czasopism, W. 1957, 1958, 1961, 1962, 1964‑68; - Historia budownictwa okrętowego na Wybrzeżu Gdańskim, Gd. 1972 s. 783, 784; Księga inżynierów mechaników polskich, W. 1965; Księga SIMP. Pół wieku działalności mechaników polskich w przemyśle, W. 1963 s. 107, 180, 213; 50 lat Urzędu Patentowego w Polsce, W. 1969 s. 13 (fot.); - Politechnika Warszawska. Skład osobowy i plan studiów na l. 1934/5-1937/8; Sprawozdanie z IV Zjazdu Wawelberczyków w dn. 11 i 12.XII.1965, W. 1965; „Wiadomości Urzędu Patentowego” 1968 s. 241, 242, 331, 405; „Biul. Inform. SIMP” 1968 nr 183-5 s. 1 (życiorys), 1974 nr 3 s. 5 (fot.); „Budownictwo Okrętowe” 1969 nr 6 s. 183 (życiorys, fot.); „Głos Stoczniowca” 1961 nr 26 s. 1-2, 1962 nr 26 s. 1-2, 1969 nr 18 s. 2 (życiorys, fot.); „Mechanik” 1966 nr 3 s. 168; „Przegl. Mechan.” 1969 nr 8 s. 255 (życiorys, fot.); „Przegl. Techn.” 1967 nr 14 s. 7, 1969 nr 16; „Tryb. Ludu” 1962 nr 306 (życiorys), 1969 nr 96, 97, 98 ZDZISŁAW NOWAKOWSKI inżynier mechanik I wiceminister przemysłu ciężkiego I organizator przemysłu okrętowego 1908‑05-12 - 1969‑04-06 Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego. (życiorys), 99, 104 (nekrolog); „Życie Warsz.” 1969 nr 84, 86, 87, 89, 91, 96 (nekrolog); -Arch. Min. Przem. Ciężkiego: Akta osobowe nr 1829; Arch. Muz. Więzienia Pawiak w W.: Kartoteka więźniów; Arch. Politechn. Warsz.: Akta studenckie; Arch. Urzędu Rady Ministrów: Akta osobowe ministrów; - Bocheński A., Wędrówki po dziejach przemysłu polskiego, Cz. IV, (mszp.) s. 735-6; - Informacje żony Zofii Nowakowskiej i Zbigniewa Morelewskiego.
Polski Słownik Biograficzny
Tom XXIII, Instytut Historii PAN, 1978
Repozytorium biogramów SIMP